Moslim-fundamentalisten kapen de Jemenitische opstand

De oppositie van het eerste uur tegen de Jemenitische president Saleh beoogde ook een liberalisering. Maar de fundamentalisten willen geen sociale revolutie.

Gelijkheid voor iedereen, stond op de spandoeken die boven het demonstratieterrein in de Jemenitische hoofdstad Sana’a hingen. Aanhangers van sjeik Abdulmajid al-Zindani vonden dat best, maar alleen tegen een islamitische achtergrond. Een paar dagen geleden haalden zij de spandoeken daarom neer.

Zindani’s hebben wel meer regels. Vrouwen mogen demonstreren, maar strikt gescheiden van de mannen. Gemengde bijeenkomsten in een tent, uitgesloten. Voor wie zich hier niet aan houdt is er een gevangenisje gebouwd.

Zindani is de invloedrijke religieuze voorman van de fundamentalistische Islah-partij, Jemens grootste oppositiepartij. De Amerikanen beschouwen hem als terrorist. De Islah is dominant aanwezig op het Plein van de Verandering, zoals de demonstranten tegen president Ali Abdullah Saleh de plek noemen waar ze al ruim vijf maanden bivakkeren. Met verandering wordt bedoeld dat het behalve met het regime afgelopen moet zijn met corruptie en dat er banen komen en beter onderwijs. Daarover zijn alle demonstranten het eens. Een sociale revolutie ligt lastig.

Sommigen geloven dat met Jemens opstand ook een liberaliseringsslag wordt gemaakt. Veel gehoord de afgelopen maanden: we worden opener, liberaler, wat hier op het plein gebeurt, is het voorbeeld van het nieuwe Jemen. Osama Jamel (23), voorzitter van een van de vele jeugdgroepen zei het onlangs nog tijdens een discussieavond in een tent: „We zijn op weg naar een burgermaatschappij, we zijn zelf ook aan het veranderen. Er is minder discriminatie, je achtergrond doet er niet meer toe.”

Maar Jamel vertegenwoordigt een minderheid. Hoe graag hij ook wil geloven dat zijn land een open en tolerante democratie wordt, de realiteit op het plein geeft te denken. Demonstrant Yasser al-Radhmi (28): „Er zijn hier de laatste tijd veel interne demonstraties, tegen de Islah, een revolutie binnen de revolutie.” De Islah sloot zich eind februari aan bij de demonstraties en zou die vervolgens hebben gekaapt. De Islah zou zijn eigen politieke agenda hebben en slechts uit zijn op de macht. Als ze al sociale verandering willen, dan eerder terug in de tijd, met een inperking van – bijvoorbeeld – vrouwenrechten.

Abdulrazzaq Abdumohammed (28), Islah-lid en anti-regeringsdemonstrant, is verontwaardigd. „Wat had ik dan moeten doen? Me afzijdig houden? Wat een onzin, niemand heeft het eigendom van deze revolutie.” Hij wordt bijgevallen door een ander Islah-lid. „Wij willen hetzelfde bereiken als de onafhankelijke jeugd, alleen via een andere weg.” Bedoelt hij misschien de islamitische staat die Zindani onlangs bepleitte? „Zindani is gewoon een partijlid, hij neemt geen beslissingen. Wij zijn voor een medium-islam.”

Een paar honderd meter verderop zit een tiental vrouwen bij elkaar voor een tent, allemaal Islah-lid. „De Islah is vrijheid met de islam als grens, precies zoals voor ons vrouwen het beste is”, roepen ze in koor. De vrouwen vinden dat Islah hen beschermt tegen „mannen die je lastig vallen”. Sjeikh Zindani vinden ze een groot korangeleerde en een gerespecteerd man. „Een islamitische staat is het beste, juist voor vrouwen, het is een misvatting dat de islam ons zou onderdrukken.”

De liberale jongeren, die zichzelf als de aanjagers van de revolutie beschouwen, vinden het moeilijk te accepteren dat wie tegen de president is, niet per se voor een moderner Jemen is. Ze hielden lang vol dat de verhalen over de Islah-invloed binnen hun groep propaganda van de president waren. Maar inmiddels is duidelijk dat een meerderheid helemaal niet bezig is met liberalisering. Cijfers zijn er niet, maar zowel de Islah als de onafhankelijke jongeren zeggen dat tussen de 50 en 70 procent van de anti-regeringsdemonstranten tot de Islah-partij behoort.

Activiste en politicologe Atiaf al-Wazir (31) ziet dat ook en maakt zich zorgen. „De sterkste groeperingen binnen de protestbeweging zijn toch de groeperingen met een religieuze agenda. De liberalen zijn vaak de elite, en die spreken niet de taal van de straat.” De brug die geslagen moet worden tussen de liberale beweging en de straat bezorgt mensen als Wazir al maanden hoofdbrekens. De Islah doet intussen wat de straat waardeert. De partij geeft eten aan de demonstranten, leverde tenten, zette een bewakingsdienst op en richtte het noodziekenhuis in.

Het liberale kamp kreeg zo genoeg van de overheersing door de Islah dat het tentenkamp opnieuw is ingedeeld. Tenten zijn afgebroken en elders weer opgebouwd. Liberalen naast liberalen, met een eigen podium. De krant Yemen Times drukte een Google Earth opname af van het kamp. Een gele lijn geeft het Islah-deel weer, een blauwe het onafhankelijke. De gele lijn is twee keer zo lang als de blauwe. Op de grond zien de tenten er allemaal hetzelfde uit, maar de beide kampen zijn te onderscheiden. Demonstrant Radhmi: „Je moet gewoon kijken waar de baarden lopen, daar zit de Islah.”