Ik vertrouw u

Echt. Het is waar. Vertrouw me. Wat denkt u van iemand die dat veel zegt? Een beetje verdacht? Dat zal wel, maar onbewust bent u toch geneigd voor zijn verhaal te vallen. Op YouTube staat een filmpje van Derren Brown die een juwelier betaalt met witte velletjes papier. Hij verlaat het pand met een kostbaar collier, door tijdens het overhandigen van het blanco geld de woorden ‘echt’ en ‘vertrouwen’ uit te spreken.

We zitten sinds 2008 in een diepe vertrouwenscrisis. Ik zie ons daar zo snel niet uitkomen, want er wordt precies het verkeerde recept toegepast: openheid en transparantie.

Het is tegenwoordig de natuurlijke reflex om zodra er iets mis lijkt alles maar op straat te gooien. Nutteloos, want hoe meer we in de keuken kijken, hoe minder we de kok vertrouwen. Wat heeft al die transparantie opgeleverd voor het vertrouwen in banken, de rechtspraak, de politiek, de geneeskunde, de politie, het leger of de hbo’s?

Nou hoor ik u zeggen: daar waren toch echt dingen mis? Klopt, en dat sloeg een deuk in het vertrouwen. Maar het is een denkfout dat volledige openheid dat vertrouwen dan weer herstelt. Lijkt logisch, maar is het niet.

Vertrouwen in de medemens is een emotie die weinig met logica te maken heeft. Dat blijkt wel uit de Trust game: ik geef u honderd euro en u mag dat in de zak steken, of een deel aan de eerste de beste voorbijganger geven. Als u dat doet verdrievoudig ik het geld van die ander. Vervolgens is het aan hem: geeft hij wat terug aan de gulle gever, of gaat hij er met alles vandoor?

Logisch beredeneerd is de oplossing simpel: voor de voorbijganger is er geen enkel beletsel om alles te houden, dus waarom zou u hem een cent toevertrouwen? Toch geven de meeste mensen ongeveer de helft weg, en ontvangen dat met wat winst ook weer terug. Niet rationeel, maar wel wat mensen doen. Vertrouwen zit namelijk al miljoenen jaren in ons brein ingebakken. Want alleen door elkaar blindelings te vertrouwen konden we overleven op de savannen van Afrika.

Wie te veel nadenkt of te veel weet, vertrouwt minder. Vertrouwen gedijt bij stilzwijgendheid.

Toen de Moody’s en Standard and Poor’s nog een mist van onduidelijkheid rond banken, bedrijven en landen optrokken was er niets aan de hand. Nu ze ons wekelijks voorrekenen hoe het zit, staart de mensheid in een diep ravijn van wantrouwen dat geen bodem kent.

Jan Kees de Jager heeft gelijk: laten we het eens een tijdje niet over banken, obligaties, Griekenland, BNP’s of schulden hebben.

Komt het vanzelf weer goed.

Victor Lamme