Amerikanen praten met regime Libië

Vier maanden na het begin van de bombardementen op Libië blijft een doorbraak uit. Amerikaanse diplomaten zijn nu een gesprek aangegaan met het bewind van Gaddafi.

In this Monday, July 18, 2011 photo, Libyan rebel cadets train to become freedom fighters in Kabaw's military academy in Libya's western mountains. Since the outbreak of the revolution, rebel fighters in many of the western mountain towns have been developing a military structure which is often supervised by defecting Gadhafi army commanders who now respond to general headquarters in Benghazi. (AP Photo/ Gaia Anderson) AP

Te midden van westerse zorgen over het voortslepen van de oorlog in Libië hebben Amerikaanse regeringsvertegenwoordigers zaterdag een ontmoeting gehad met Libische functionarissen. Dat is gisteren in Washington bekendgemaakt. De zeldzame bijeenkomst was volgens het State Department alleen bedoeld om de boodschap af te geven dat „de enige weg voorwaarts het aftreden van [de Libische leider] Gaddafi is”. Van onderhandelingen zou geen sprake zijn geweest.

De ontmoeting, die volgens de Libiërs in Tunesië plaatshad, duurde niettemin drie uur. Aan Amerikaanse zijde namen onderminister van Buitenlandse Zaken, Jeffrey Feltman, deel en de ambassadeur in Tripoli, Gene Cretz, die begin dit jaar was teruggeroepen naar Washington. Wie namens de Libische regering sprak is onduidelijk. Woordvoerder Moussa Ibrahim van de Libische regering sprak van „een eerste stap” om de betrekkingen te repareren die zijn beschadigd door wat hij „desinformatie” noemde.

De ontmoeting volgde op de bevestiging door Parijs, vorige week, van „contacten” tussen het Libische regime en Frankrijk. Toenemend spreken westerse leiders over de noodzaak van een politieke oplossing. De Franse minister van Defensie, Gérard Longuet, drong er tien dagen geleden bij de Libische rebellen op aan onderhandelingen te beginnen met Gaddafi’s regime. Daarvoor hoeven ze niet te wachten op Gaddafi’s vertrek, zei hij.

Binnen de NAVO, die de leiding heeft over de militaire operatie, groeit het ongeduld over het uitblijven van een doorbraak. De kosten lopen voor de deelnemende landen in de honderden miljoenen, in een tijd waarin zwaar bezuinigd wordt op defensie. Bovendien nemen slechts acht landen deel aan de bombardementen. De Franse minister van Buitenlandse Zaken, Alain Juppé, zei eerder deze maand dat hij „Gaddafi’s weerstand [had] onderschat en de kracht van de rebellen overschat”.

De Verenigde Staten speelden aanvankelijk een grote rol bij de bombardementen in Libië, die op 19 maart begonnen. Maar sinds de NAVO op 31 maart de leiding op zich nam, hebben de VS hun rol teruggeschroefd: zo voeren hun vliegtuigen geen bombardementen meer uit (al bestoken onbemande Amerikaanse vliegtuigjes nog wel doelen in Libië).

Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, die van het begin af aan de drijvende kracht waren achter de operatie tegen het regime van Gaddafi, moeten nu constateren dat ze niet buiten extra hulp van de Amerikanen kunnen. De Britse minister van Defensie, Liam Fox, heeft zijn Amerikaanse collega Leon Panetta vorige week gevraagd een grotere bijdrage te leveren aan het verzamelen van inlichtingen en het bijtanken van vliegtuigen in de lucht, meldde de Financial Times dit weekeinde.

De ontmoeting tussen Amerikaanse diplomaten en vertegenwoordigers van Gaddafi vond plaats een dag nadat de VS bekendmaakten de Nationale Overgangsraad, het leiderschap van de rebellen, te zullen erkennen als de legitieme regering van Libië. De VS waren dat in Istanbul overeengekomen met het dertigtal landen van de Libië Contactgroep. Ook is in Istanbul afgesproken dat onderhandelingen over een politieke oplossing geleid moeten worden door de Verenigde Naties – en dat zij er hoe dan ook toe moeten leiden dat Gaddafi zijn macht opgeeft.

Maar hoe een politieke oplossing eruit moet zien is onduidelijk. Gaddafi zelf wees zaterdag suggesties dat hij bereid is z’n land te verlaten hoonlachend af. „Ze zeggen dat Gaddafi naar Honolulu gaat”, zei hij op de staatstelevisie. „Dat is grappig: de graven van mijn voorvaders verlaten en mijn volk? Ben je serieus?”

Hij zegt bovendien dat er voor hem niets af te treden valt. Volgens zijn eigen politieke theorie heeft het volk alle macht en bezit hij zelf alleen macht in morele zin: „Net als de koningin van Groot-Brittannië.”

Zijn alternatief voor aanblijven is ook niet aantrekkelijk: berechting door het Internationaal Strafhof in Den Haag, dat een arrestatiebevel tegen hem heeft uitgegeven. Maar de opmerkelijke suggestie van rebellenleider Mustafa Abdel Jalil dat Gaddafi, eenmaal afgetreden, in Libië kan blijven, is vooralsnog door de rest van het leiderschap verworpen.