Zoon James is de volgende dominosteen

De kring vertrouwelingen rond Rupert Murdoch wordt steeds kleiner, maar zoon James heeft nog een sleutelpositie binnen het imperium. Hij is scherp, agressief en weet wat hij wil.

Is James Murdoch de volgende die wordt geofferd om de reputatie van News Corp te redden? Het is de vraag die vandaag op ieders lippen ligt. En na afgelopen weekeinde is dat niet eens meer zo onwaarschijnlijk. De kring van vertrouwelingen rond mediamagnaat Rupert Murdoch wordt kleiner en kleiner.

Gisteren werd Rebekah Brooks, baas van uitgeverij News International, gearresteerd in verband met het afluisteren van telefoons en het omkopen van politieagenten. Vrijdag al nam ze ontslag, na bijna twee weken onvoorwaardelijk te zijn gesteund door Rupert Murdoch, die haar als een dochter beschouwt. Vrijdag ook stapte Les Hinton op, de directeur van Dow Jones en uitgever van de Wall Street Journal. Hij werkte sinds zijn tienerjaren voor Murdoch sinds zijn eerste baan bij de Adelaide News, Murdochs eerste krant.

James Murdoch is de volgende dominosteen. Hij is binnen News Corp belast met de Britse krantentak, en in die hoedanigheid verantwoordelijk voor News of the World. Morgen moet hij getuigen voor een Kamercommissie in het Britse Lagerhuis. Hij zal onder meer vragen moeten beantwoorden over de schikkingen die hij trof met slachtoffers van het afluisteren.

Lang werd gespeculeerd over de geschiktheid van de nu 38-jarige James Murdoch als opvolger van zijn inmiddels tachtigjarige vader Rupert als hoofd van News Corporation, dat in essentie nog altijd een familiebedrijf is.

Altijd weer werd die ene beroemde foto getoond; James als stagiair bij zijn vaders krant The Sydney Mirror. Terwijl er om hem heen een persconferentie wordt gehouden, ligt hij op een bank te slapen. James – slordige hippiebaard en piercings – brak vervolgens zijn studie filmwetenschappen aan Harvard af om cartoons te tekenen en een platenmaatschappij op te richten.

Tot 2005 was Lachlan, de oudste van de zes kinderen, de gedroomde opvolger van Murdoch senior. Hij deed ervaring op bij Murdochs Australische kranten en tijdschriften – de oorsprong van vader Ruperts imperium – en was operationeel directeur van News Corp in New York. Maar Lachlan zou ruzie hebben gekregen met de baas van Fox News, en keerde terug naar Australië. Zus Elizabeth toonde als programmadirecteur van satellietzender BSkyB ook meer verantwoordelijkheid dan James, maar zij leidde liever haar eigen succesvolle productiebedrijf. Pas de laatste jaren zijn beiden weer betrokken bij News Corp.

James richtte zich ondertussen op internet en satelliettelevisie, waar zijn vader weinig vanaf wist. En hoewel enkele projecten stuk liepen, wist hij het slecht lopende Aziatische televisiebedrijf Star winstgevend te maken.

In 2003 stapte hij over naar BSkyB, een benoeming die bij investeerders tot argwaan leidde: dit leek op nepotisme. Maar de twijfels verdwenen al snel toen hij ambitieuze doelstellingen wist te halen. Het aantal abonnees van de satellietzender steeg snel (dat zijn er nu bijna tien miljoen) en hij zorgde ervoor dat Sky een plaats veroverde op de breedbandmarkt. Daar zit volgens James de toekomst.

James is, zo schrijft Murdochs biograaf Michael Wolff, „tamelijk afschrikwekkend”. Hij is scherp, agressief en weet exact wat hij wil. James was het die Virgin-baas Richard Branson, de eeuwige rivaal van News Corp, een hak wist te zetten door diens overname van televisiezender ITV te voorkomen. Het was bedrijfseconomisch een slechte deal, maar gaf BSkyB wel de kans om te groeien. En, zo meent Wolff, „belangrijker is dat de Murdoch zoon iets deed wat zijn vader ook zou hebben gedaan”.

Het resultaat was dat zijn vader hem in 2007 de verantwoordelijkheid gaf voor de Europese en Aziatische activiteiten van News Corp. Daarmee werd hij de baas van Sky Italia, Star TV en News International, uitgever van tot vorige week vier machtige Britse kranten.

En daarmee kreeg James ook de politieke invloed die aan de Murdochs wordt toegedicht. Hij zat aan tafel bij het inmiddels beruchte kerstdiner met premier Cameron, vlak nadat bekend werd dat de regering moest besluiten over het overnamebod op BSkyB. Ook Rebekah Brooks was bij dat etentje, net als Top Gear-presentator Jeremy Clarkson. Die schreef daar in een column gisteren over dat het gesprek ging over saucijzenbroodjes, het milieu en sigaretten. „Met andere woorden, het was zoals miljoenen kerstdiners in miljoenen andere huizen in de hele wereld. BSkyB werd niet genoemd. Het hacken van telefoons ook niet.”

Toen James in 2007 verantwoordelijk werd voor uitgeverij News International, waren bij tabloid News of the World net een verslaggever en een privédetective tot gevangenisstraffen veroordeeld wegens het afluisteren van de telefoons van medewerkers van prins William.

Het interne rapport dat daarover verscheen, zou James niet hebben gezien. Maar hij moest wel voorkomen dat het schandaal steeds groter zou worden. Zo gaf hij in juni 2008 toestemming voor het betalen van een schadevergoeding van 500.000 pond aan Gordon Taylor, baas van de Footballers’ Association, die eveneens was afgeluisterd. In een verklaring vorige week erkende hij dat er fouten zijn gemaakt: „Het bedrijf betaalde, buiten de rechter om, schikkingen die door mij werden goedgekeurd. Nu weet ik dat ik niet volledig op de hoogte was toen ik dat deed. Dat was fout en dat spijt me.”

Vraag is of hij daarmee ook aansprakelijk is voor wat er bij News of the World is gebeurd. Hij zou als directielid strafrechtelijk verantwoordelijk kunnen worden gehouden. Groter probleem is dat de aandeelhouders van BSkyB zich inmiddels zorgen maken over zijn rol daar als voorzitter van de raad van bestuur.

Wat nu voor News Corp? Elizabeth, Lachlan en in mindere mate Patricia (de drie kinderen uit Murdochs huwelijk met zijn huidige vrouw zijn nog te jong) staan te wachten. Naar verluidt was het Elizabeth die bij haar vader aandrong om Brooks te ontslaan. „Ze verneukt ons bedrijf”, zou ze hebben gezegd.

Daarmee is voor de Murdochs het einde nog niet in zicht. In de VS beginnen critici van News Corp, en dan vooral van de invloedrijke televisiezender FoxNews, zich ook te roeren. Een groep Amerikaanse institutionele beleggers klaagt over „buitensporig nepotisme” binnen News Corp en heeft het bedrijf aangeklaagd wegens wanbestuur.

Inmiddels staan anderen op binnen News Corp; John Klein, die het interne onderzoek naar het afluisteren leidt, Tom Mochridge, die vrijdag werd benoemd als opvolger van Brooks en eerdere verantwoordelijk was voor Sky Italia, en Chase Charey, de man die vorige week bekendmaakte dat het bod op BSkyB werd ingetrokken. Geen van hen staat bekend om hun liefde voor kranten.

Dat is zorgelijk voor met name The Times en The Sunday Times, die door krantenman Rupert Murdoch overeind worden gehouden. Maar mocht de druk te groot worden om alle Britse activiteiten van de hand te doen, dan zal zich in het huidige, vijandige mediaklimaat niet snel een koper aandienen.

Hogerhuislid John Prescott (Labour) twitterde gisteren over de Londense wijk waar Murdochs Britse kranten zijn gevestigd: „Kan de laatste die Wapping verlaat het licht uitdoen?”

Dat zou wel eens James kunnen zijn.