Volle vaart richting een dubbele crisis

Politici die elkaar de keel lijken te willen afsnijden: het hoort bij de verhoudingen tussen Congres en Witte Huis. En als het uur U nadert, komen ze er in de Verenigde Staten op het nippertje vaak wel uit. Maar het is de vraag of het president Obama en Republikeinse oppositie in de volksvertegenwoordiging lukt om voor 2 augustus een akkoord te sluiten over het begrotingsbeleid voor 2012.

Slagen ze er niet in om overeenstemming te bereiken over een pakket van drastische bezuinigingen en belastinghervormingen, dan schiet de staatsschuld door het wettelijke plafond van 14.300 miljard dollar, evenveel als het hele bruto binnenlands product (bbp).

Het gevecht in Washington lijkt op dat van 1995, toen Republikeinen weigerden te buigen voor president Clinton en de staat op slot ging. Een jaar later werd Clinton herkozen. Obama zou de druk willen vergroten door de onderhandelingen te verplaatsen naar het buitenverblijf Camp David. Zonder helpers buiten denkt hij in de ring sterker te staan.

Maar er zijn belangrijke verschillen. De verdeeldheid is dieper dan in 1995. De tegenstellingen worden niet alleen gevoed door klassieke machtspolitiek, ze zijn ook ideologischer van aard en verdelen de Democraten en Republikeinen ook intern.

Onder de Democraten, dominant in de Senaat, zijn pragmatici die zoeken naar een balans tussen overheidsbezuinigingen en een fiscaal regime dat de middenklasse ontziet en de bovenlagen en bedrijven belast. Maar de vleugel in het Huis die vooral opteert voor belastingverhoging en geen behoefte heeft aan ingrijpende hervormingen in bijvoorbeeld de (sociale) zorg, is ondanks de nederlaag bij de verkiezingen van vorig jaar onbuigzaam.

Bij de Republikeinen is de spanning door het succes van de Tea Party nog meer te snijden. Daar is het jong tegen oud, onbuigzaamheid versus dialoog. De spreekbuis van het afwijzingsfront, de afgevaardigde Cantor die tegen elke aanpassing van de belastingtarieven in de hoogste schijven is, zou Obama bij onderhandelingen in het Witte Huis zo hebben getart dat de president de kamer verliet.

Zelfs voor een herhaling van 1995 zou Cantor niet bang zijn. Vandaar dat gematigder Republikeinen van hem geen steun krijgen voor een ultieme tactische truc: Obama komend jaar de ruimte geven om via een veto de staatsschuld verder te laten oplopen zodat de Republikeinen electoraal gezien schone handen houden.

Als escalatie de komende weken niet wordt voorkomen, dreigt een „enorme financiële ramp”, waarschuwde voorzitter Bernanke van de centrale bank FED donderdag. De dollarcrisis komt nu bovenop de politieke chaos in de eurozone. Het onvermogen in de VS en Europa om ‘defaults’ tijdig af te wenden, kan zo leiden tot een dubbele crisis.