Vijfentwintig jaar reorganiseren bij Philips levert nieuwe sanering op

Vijf topmannen probeerden Philips winstgevend te krijgen en te houden. In ruim 25 jaar verdwenen meer dan 200.000 banen. De omzet verdubbelde naar 25 miljard euro.

Cor van der Klugt Topman van 1986-1990

„Winstverbetering heeft onze absolute prioriteit.”

Omzet: 25 miljard euro

Winst: 455 miljoen

Personeel: 336.000

Afgestoten: Divisie witgoed

In de jaren dat Cor van der Klugt topman van Philips was, wilde het bedrijf nog alles zijn. Het idee was dat Philips de Aziatische concurrenten kon overleven door in alle sectoren actief te zijn. Philips was licht, computers en communicatie, elektronische componenten én consumentenelektronica. Als je televisies maakt, kun je ook het beste zelf de chips produceren, die dan ook meteen in de eigen computers gebruikt kunnen worden, was het idee.

Van der Klugt probeerde het bedrijf minder log te maken. „Winstverbetering heeft onze absolute prioriteit.” Tussen 1986 en 1989 sloot hij wereldwijd 75 van de 420 fabrieken. Ongeveer 32.000 arbeidsplaatsen sneuvelden. Een aantal niet-vitale bedrijfsonderdelen werden verkocht. De divisie Grote Huishoudelijke Apparaten kwam grotendeels in handen van het Amerikaanse concern Whirlpool. De defensiebedrijven in Nederland, België en Frankrijk gingen over naar het Franse Thomson-CSF. Philips bracht ook 20 procent van de aandelen Polygram naar de beurs.

Maar Van der Klugt werd vooral bekend door zijn plotselinge vertrek, voorjaar 1990. Hij had aangekondigd dat hij „het schip op koers had” – enkele weken later moest hij dramatische kwartaalcijfers presenteren. De winst over de gewone bedrijfsvoering daalde het eerste kwartaal van 1990 naar 6 miljoen gulden, tegenover nog 217 miljoen gulden het jaar daarvoor.

Jan Timmer

Topman van 1990-1996

„Mensen ontkennen het liefst problemen.”

Omzet: 25 miljard euro

Verlies: 1,9 miljard

Personeel: 273.000

Afgestoten: Matsushita Electronics

„Een van de ernstigste, meest diepgaande ingrepen in de geschiedenis van Philips”, zo kondigde Philips-topman Jan Timmer eind 1990 een keiharde reorganisatie aan. Operatie-Centurion werd het saneringsplan genoemd. Onderdelen die niet of onvoldoende bijdroegen aan de winst, werden verkocht. Wereldwijd verdwenen er bijna 60.000 van de 273.000 banen. Het reorganisatieplan kostte 4 miljard gulden, wat het bedrijf over 1990 een recordverlies opleverde van 4,2 miljard gulden.

Timmer verbeterde de financiële positie van Philips onder meer door in 1993 het belang in Matsushita Electronics te verkopen. Dat leverde 3 miljard gulden op.

In 1995 beleefde Philips een recordjaar met een winst van 2,5 miljard gulden. Maar een jaar later, het laatste jaar van Timmer als bestuursvoorzitter, leed Philips een verlies van 590 miljoen gulden en werden er alweer nieuwe reorganisatieplannen aangekondigd.

Cor Boonstra

Topman van 1996 tot 2001

„Ik zie liever een bord asperges, keurig in het gelid.”

Omzet: 27,1 miljard euro

Verlies: 268 miljoen

Personeel: 250.000

Afgestoten: Polygram

Philips is net een bord spaghetti, een onontwarbare kluwen. Persoonlijk zie ik liever een bord asperges, keurig overzichtelijk in het gelid. Cor Boonstra – van hem is het citaat – was van 1996 tot 2001 bestuursvoorzitter. Hij vond dat Philips onder leiding van zijn voorganger Jan Timmer was verzand in strategische besluiteloosheid. Zodra hij Timmer was opgevolgd, voerde Boonstra een straffe leiding in, waarbij managers persoonlijk op hun prestaties werden afgerekend. En Boonstra begon de strijd tegen de, zoals hij het noemde, de „leemlagen”. Het bracht hem in heftig conflict met zijn voorganger. Na zijn aftreden werd Timmer als commissaris toezichthouder bij Philips. De afspraak was dat hij voorzitter zou worden. Maar Boonstra had tegen de leden van de raad van commissarissen had gezegd dat hij zou opstappen als Timmer voorzitter zou worden. De nieuwe Philips-president voelde er niets voor verantwoording af te leggen aan zijn voorganger. Timmer verbrak alle contacten met het bedrijf.

Onder leiding van Boonstra vervijfvoudigde de beurswaarde van Philips. Ook verhuisde het hoofdkantoor van Philips van Eindhoven naar Amsterdam. Het was een illustratie van Boonstra’s persoonlijke afkeer van de Philips-cultuur. Ook werden onder zijn leiding onderdelen zoals BSO/Origin en PolyGram verkocht.

Gerard Kleisterlee

Topman van 2001 tot 2011

„Er kan meer laaghangend fruit worden geplukt.”

Omzet: 31,7 miljard euro

Verlies: 2,4 miljard

Personeel: 189.000

Afgestoten: chipmaker NXP

Nadat Gerard Kleisterlee in 2001 topman van het elektronicaconcern werd, leed het bedrijf twee jaar achter elkaar forse verliezen, met een record van 3,2 miljard over 2002.

En dus moest ook hij weer gaan besparen en saneren, schrapen en schrappen. „Er kan meer laaghangend fruit geplukt worden”, zei hij in 2002.

In 2004 werd Kleisterlee gekozen tot topman van het jaar. Hij was volgens het rapport van de jury, onder voorzitterschap van Yvonne van Rooij, „bescheidener dan zijn voorganger Cor Boonstra, maar ongetwijfeld succesvoller”. Volgens de jury had Philips sinds lange tijd een „overtuigende lange termijn-strategie”. „Weg van de lage marges van de consumentenelektronica en richting de medische technologie en hoogwaardige lifestyle-producten.”

Vervolgens deed hij onder meer de divisie die mobiele telefoons maakte de deur uit. Een onderdeel waarin zijn voorganger Boonstra juist nog tijd en geld in had gestoken. Ook verkocht Kleisterlee in 2006 80 procent van de chipmaker NXP. Het leverde Philips 7 miljard euro op. Dat jaar maakte Philips mede door deze verkoop een winst van 5,4 miljard euro.

De strategie omschreef Kleisterlee in 2006 als volgt: „To grow like hell.” Maar op specifieke onderdelen, de divisies Health en Lifestyle moesten Philips weer belangrijk maken.

In 2010 zei Kleisterlee in een interview dat de cultuur bij Philips echt was veranderd. „Een beetje zwart-wit gezegd: vroeger was Philips een bedrijf van ingenieurs die prachtige uitvindingen deden, waar ze vervolgens klanten bij zochten. Die volgorde hebben we veranderd.”

Frans van Houten

Topman sinds 1 april 2011

„Je moet jezelf voortdurend aanpassen aan de toekomst.”

Omzet over 2010: 25,4 miljard euro

Winst: 1,45 miljard

Personeel: 119.000

Afgestoten: Televisies in Europa

De nieuwe Philips-topman Frans van Houten liet er geen gras over groeien. Zijn eerste honderd dagen als bestuursvoorzitter waren nog niet verstreken, of hij kwam al met een winstwaarschuwing. Voor twee van de drie divisies gaf het elektronicaconcern een omzet- en winstwaarschuwing af voor het tweede kwartaal. De reactie van beleggers was niet mals. Beleggers straften Philips af met een koersdaling van ruim 13 procent, de sterkste koersdaling van het concern in tien jaar tijd.

De problemen bij Philips lijken bijna chronisch. De aloude worsteling van het elektronicaconcern om op eigen kracht – dus zonder overnames – omzetgroei te realiseren, speelt het concern nog altijd parten. En nadat de kwakkelende televisieactiviteiten al eerder opzij waren gezet, lijken nu ook nog de problemen in de lichtdivisie niet verholpen.

De entree van Frans van Houten kenmerkt zich door snelle keuzes. Hij zette de verlieslatende tv-tak overboord. Ook liet hij direct na binnenkomst weten dat er de afgelopen jaren te weinig is geïnvesteerd in het bedrijf, waardoor overnames onvoldoende uit de verf zijn gekomen.

Om de groei op middellange termijn vast te kunnen houden, komt er een bezuinigingsprogramma van een half miljard. Naast die bezuinigingen koopt Philips het komende jaar voor 2 miljard euro aan aandelen in. Daarmee geeft het bedrijf, zo staat te lezen in het persbericht, aan vertrouwen te hebben in winstgevendheid en groei.