Transparant en rechtdoorzee, maar wel erg ongeduldig

De nieuwe topman van Philips, Frans van Houten, moet saneren. Net zoals zijn voorgangers. Sinds het begin van de jaren 90 is Philips veranderd van een bedrijf dat alles deed dat met elektronica te maken had, in een strak geleid high-techbedrijf met drie divisies. De nieuwe baas is een man met Philips-DNA.

Frans van Houten is niet bang om te reorganiseren. Dat deed hij bij voormalig Philips-dochter NXP en dat doet hij nu met Philips. Hij is „iemand die veranderingen bewerkstelligt”, vertelde hij in 2008 in een vraaggesprek met NRC Handelsblad.

Toen zat hij nog in het Eindhovense kantoortje van chipfabrikant NXP, op een steenworp afstand van zijn voormalige werkgever Philips. Vandaag is hij de bestuursvoorzitter die een bezuiniging van 500 miljoen euro bij Philips gaat uitvoeren, waarbij gedwongen ontslagen niet worden uitgesloten.

Het is niet de eerste sanering die Van Houten doorvoert. In 2006 werd hij topman van NXP Semiconductors, met 30.000 werknemers wereldwijd, 5.500 in Nederland. In dat jaar verkocht Philips de chipactiviteiten aan een aantal private-equitypartijen en Van Houten – die bij Philips een plek in de raad van bestuur had bemachtigd – ging mee. Van Houten greep hard in. Hij verkocht de divisie voor chips in mobiele toepassingen en schrapte 4.800 banen, waarvan rruim 1.300 in Nederland.

Van Houten had als missie de NXP’ers beter rekening te laten houden met de vraag van klanten. Het doorbreken van de oude Philips-cultuur (chargerend: ‘wij vinden iets uit, wat er daarna mee gebeurt is minder interessant’) stond hoog bij hem in het vaandel.

De Europese bedrijfscultuur, met zijn strikte werktijden en bureaucratische rompslomp, bleek sowieso een hindernis om nieuwe gebieden te veroveren.

Deze strategie herhaalt van Houten nu bij Philips. Het bedrijf is erop gericht om zo snel mogelijk marktaandeel te veroveren op de groeimarkten van India en met name China. Van Houten kent de Aziatische markt op zijn duimpje, mede dankzij goede contacten in de halfgeleidermarkt. Toch werd zijn NXP-avontuur geen succes; een combinatie van malaise in de wereldwijde chipindustrie, een bedrijf dat door de nieuwe eigenaren werd volgeladen met schulden, en een verschil van inzicht over de strategie. Toen de financiële resultaten bleven tegenvallen, moest Van Houten eind 2008 het veld ruimen.

De strijd met de vakbonden was toen al gestreden. Geen van de onderhandelaars heeft daar nare herinneringen aan overgehouden. FNV-onderhandelaar Ron van Baden zegt dat met Van Houten „ondanks de wanordelijke situatie goede afspraken waren te maken”.

Tijdens de onderhandelingen was Van Houten, volgens Van Baden, transparant en recht door zee. „Hij nam de bonden serieus, stelde prijs op onze inbreng, maar was wel erg ongeduldig.” Maar iemand met „hart voor de zaak” – Van Baden noemt het „typerend” dat Van Houten bij de afsplitsing van NXP van Philips meeging. „Philips verkocht een half ziek bedrijf en wist dat. Van Houten wist dat natuurlijk zelf ook, maar is desondanks vol enthousiasme aan de slag gegaan.”

Hij ziet een parallel tussen de NXP- en de vandaag aangekondigde Philipssanering. Van Houten stelt zich, volgens de vakbondsman, steeds de vraag ‘waar verdienen we ons geld?’. „Alle activiteiten die daar niet direct aan bijdragen worden heel streng doorgelicht, en daar vallen de zwaarste klappen.”

Als afgezwaaid officier bij de Koninklijke Marine begon Frans van Houten in 1986 bij Philips. Hij maakt een klassieke Philips-carrière en manifesteerde zich in de loop der tijd als een „inspirerende leider” zoals Philips-topman Gerard Kleisterlee het in 2006 bij zijn overstap naar NXP verwoordde. „Ik heb negentien jaar bij Philips gewerkt”, zei Van Houten er zelf over, „maar ik heb altijd gevonden dat mijn DNA redelijk onafhankelijk was.”

Volgens Jan Hommen, voormalig financieel directeur van Philips en nu bestuursvoorzitter van ING, stond Van Houten in 2006 al op het lijstje van potentiële bestuursvoorzitters van Philips. „Hij is iemand die qua cultuur, kennis en achtergrond goed bij Philips past.”

Hommen had met name waardering voor de manier waarop Van Houten de verzelfstandiging van de halfgeleider divisie van Philips leidde, die resulteerde in de oprichting van NXP Semiconductors. Bij ING moest Hommen de splitsing doorvoeren in een bank en een verzekeraar, en in 2009 werd Van Houten, als buitenstaander, hiervoor gevraagd. Lang zou Van Houten project Readiness – zoals de splitsingsoperatie binnen ING wordt genoemd – niet leiden, want in oktober 2010 keerde hij weer terug naar Philips om Gerard Kleisterlee op te volgen als bestuursvoorzitter.

Frans van Houten werd in 1960 geboren. Hij studeerde economie en business management aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij was lid van het Rotterdams Studenten Corps – Van Houten zat in 1981/1982 in het College van Senaat en Bestuur – en woonde gedurende zijn hele studie met negen medestudenten in studentenhuis ‘Huize de Kuip’.

Na zijn studie en vervulling van zijn dienstplicht bij de Koninklijke Marine ging hij aan de slag bij de Koninklijke Philips en trad daarmee in de voetsporen van zijn vader en broer. Zijn vader George had er zijn hele werkzame leven doorgebracht en was opgeklommen tot Hoofd Philips Research en maakte het begin van reddingsoperatie Centurion mee onder leiding van toenmalig topman Jan Timmer. De oudere broer van Frans van Houten, Henk, is de bestuursvoorzitter van het Philips Natuurkundig Laboratorium. Henk begon in 1985 bij Philips, zijn broer een jaar later.

Frans van Houten begon bij marketing & sales binnen Philips Data Systems en vervulde diverse leidinggevende posities binnen het bedrijf. In 1996 verhuisde hij naar de divisie Consumer Electronics van Philips, en hij leidde vanaf 1999 de Aziatische regio van de divisie consumentenelektronica. Vanaf 2002 zit hij in het topmanagement van die divisie. Vanaf 2006 was hij lid van de raad van bestuur van Philips tot aan de oprichting en afsplitsing van NXP.