Griekse schuld zet euro onder hoogspanning

De strijd over de Griekse schuldencrisis komt deze week tot een nieuwe climax. Wie buigt het eerst: de Duitse bondskanselier Merkel of de president van de ECB?

Dit wordt een historische week voor de euro. Donderdag moeten regeringsleiders van eurolanden op een top in Brussel beslissen over een structurele oplossing voor het Griekse schuldenprobleem. Die oplossing moet zó stevig zijn, dat ze beleggers weer vertrouwen geeft in de hele eurozone – inclusief Italië.

Het probleem is dat twee hoofdrolspelers van donderdag, voorzitter Jean-Claude Trichet van de Europese Centrale Bank (ECB) en bondskanselier Angela Merkel van Duitsland, lijnrecht tegenover elkaar staan. Trichet zegt dat de ECB het grootste slachtoffer wordt van Merkels plan om banken te laten meebetalen. Merkel komt alleen „als vooraf duidelijk is dat er een akkoord komt”.

De top is onvermijdelijk. Omdat de eurozone de problemen van een klein euroland als Griekenland niet goed heeft aangepakt, hebben beleggers zelfs geen vertrouwen meer in grote landen als Italië. Zij testen de eurozone door Italië steeds hogere rentes op staatsleningen te vragen.

Vanmorgen stond de beurs in Milaan in het rood. Dit houdt Italië niet lang vol. Om de rentes omlaag te krijgen voor ze de hele eurozone nekken – Italië is too big to save voor het noodfonds –, is een glashelder politiek signaal nodig van regeringsleiders.

De eerste die over een top begon, was zoals altijd de Franse president Nicolas Sarkozy. Sarkozy gelooft dat snelle deadlines inhoudelijke doorbraken forceren. Merkel trapte, even voorspelbaar, meteen op de rem. Zij heeft een ander temperament. Ze wil eerst zicht op een inhoudelijke deal en pas dán een datum.

De eerste datum die circuleerde, afgelopen vrijdag, torpedeerde zij. Maar de geest was uit de fles. Spaanse en Italiaanse rentes stegen verder. Beleggers concludeerden uit dit ‘welles-nietes’ dat de eurozone besluiteloos ronddobbert.

Toen Europees president Herman Van Rompuy aan Merkel vertelde dat hij een top niet tweemaal kon uitstellen, begreep zij hem. Hij kondigde het vrijdag meteen aan, via Twitter. Om niet de indruk te wekken dat ze capituleert, zei Merkel dat ze alleen komt als er een overeenkomst is.

Merkels grootste probleem is niet met Sarkozy, maar met Trichet. Met Sarkozy heeft ze een modus vivendi. Trichet is van een ander kaliber. Hij is een van de weinige leiders in Euroland die inhoudelijk weten waarover zij het hebben. Trichet gaat in oktober met pensioen na acht jaar ECB. In zijn ogen zet Merkel zijn hele erfenis op het spel. Mede daardoor is hun meningsverschil ontaard in een vete.

De inzet van die vete is simpel. Leningen van eurolanden aan Griekenland werken niet. Er moet een nieuw pakket leningen komen, met lagere rentes. „Daarover is iedereen het in principe eens: dit is noodzakelijk om de euro te houden”, zegt een hoge Europese functionaris.

Merkel wil per se dat banken, verzekeraars en pensioenfondsen in Europa een duit in het zakje doen. Haar idee is dat het noodfonds EFSF Griekenland geld leent, waarmee de Grieken hun staatsobligaties met korting terugkopen. Die worden steeds minder waard, dus veel obligatiehouders (overheden en financiële sector) willen ervan af en accepteren een ‘haircut’. Voor Griekenland vermindert zo’n korting de schuldenberg.

Het probleem is dat de ECB in dit scenario een enorme klap krijgt. In deze crisis heeft de ECB twee dingen gedaan die niet in haar mandaat staan: in nood staatsobligaties van zwakke eurolanden opkopen, en banken in de eurozone goedkoop krediet geven in ruil voor staatsobligaties met twijfelachtige rating.

De ECB doet dit omdat eurolanden het zelf niet wilden doen. Duitsland en Nederland, bijvoorbeeld, vinden dit naar ‘geldtransfers’ rieken. Gevolg is dat de ECB met instemming van eurolanden als een stofzuiger tientallen miljarden aan staatsobligaties heeft opgezogen, die steeds minder waard worden. Als Merkels ‘haircut’-operatie voor Griekenland wordt uitgevoerd, krijgen Griekse staatsobligaties een nóg lagere waardering (dat hebben ratingbureaus al gezegd), en wordt de ECB een van de grootste slachtoffers.

Trichet, die regeringsleiders er vaak aan herinnert dat de euro zonder hem al kapot zou zijn („Jullie spelen met vuur!”), zou een wankele ECB achterlaten. Trichet zou met de collectezak langs hoofdsteden moeten. Dit is ’s mans eer te na. Hij weigert nu Griekse obligaties te accepteren als onderpand voor leningen aan Griekse banken als de ‘haircut’ wordt uitgevoerd.

Hun maandenlange onenigheid komt dus deze week tot ontlading. De inzet is fenomenaal. Maar wie het eerste buigt, Trichet of Merkel, is moeilijk te voorspellen.