Gewonden: één paard, aan 'n been

Vijftig jaar lang woedde er geen brand in een zendmast. Vrijdag plotseling twee keer binnen één etmaal. Toeval?

Misschien heeft de val van de ene, de ander beïnvloed.

Meer dan een halve eeuw stonden ze daar. Stokstil. De zendmasten van Lopik en Smilde. Voor automobilisten en wandelaars een ijkpunt. Voor radioluisteraars en televisiekijkers een onzichtbare vanzelfsprekendheid.

Tot afgelopen vrijdag. In de vroege ochtend: brand in de Gerbrandytoren in IJsselstein, provincie Utrecht (‘Lopik’ in de volksmond). ’s Middags: brand in de zendmast in het Drentse Hoogersmilde (‘Smilde’). Zeker anderhalf miljoen mensen in Noord- en Midden-Nederland ontvingen geen radio via FM-frequenties of verloren hun digitale televisiesignaal. De brandweer rukte uit – en moest toekijken hoe de stalen spriet van Smilde knakte en viel. Een paard raakte gewond. Aan één been.

Het paard komt er wel overheen, denkt burgemeester Jan Broertjes van Midden-Drenthe. Zaterdag waren veel radiozenders weer te beluisteren via zendmasten in Hilversum en het Friese Tjerkgaast. Lopik zou gisteravond weer in gebruik worden genomen. Gisteren is ook begonnen met de bouw van een noodmast op het kazerneterrein in Assen, om zendstation Smilde tijdelijk te vervangen.

Rest de vraag hoe het kan dat er vijftig jaar lang nooit brand in zendmasten is uitgebroken en nu plotseling twee keer binnen één etmaal.

„Absurd toeval”, aldus mastbeheerder Novec. Vaststaat, zegt Novec, dat een oververhitte kabel het brandje in Lopik heeft veroorzaakt. Hoe de kabel oververhit kon raken, weet Novec niet. Mogelijk is het een kwestie van overbelasting: hoe hoger het vermogen, hoe heter de kabel. De oorzaak van de brand in Hoogersmilde moet de technische recherche nog onderzoeken. Novec zegt geen enkele aanwijzing te hebben voor een verband tussen de branden.

Dat verband is wel waarschijnlijk, meent een woordvoerder van Achterhoek Antennebouw Aalten. Medewerkers van dit bedrijf waren voor onderhoudswerkzaamheden in de toren toen de brand uitbrak. De woordvoerder vermoedt dat de televisietoren in Hoogersmilde het weggevallen vermogen van Lopik moest opvangen. Doordat de zendmast in Utrecht vrijdag is uitgezet, zou in Drenthe overbelasting zijn ontstaan, en brand.

Zendmasten kunnen elkaar voor een deel waarnemen, op de randen van hun uitzendgebied. Of Smilde vrijdag door de brand in Lopik het vermogen verhoogde, is nog niet bekend. Pas als duidelijk is wie of wat de branden veroorzaakte, kan een verantwoordelijke worden aangewezen. Mogelijk volgen er schadeclaims.

In het geval van Smilde en Lopik is de grond waarop de torens staan eigendom van telecombedrijf KPN. De betonnen toren is van Alticom, eigenaar van 33 communicatietorens in Nederland. De masten zijn van Novec, een dochteronderneming van elektriciteitstransporteur Tennet. Klanten – zoals publieke omroepen, commerciële zenders en mobiele telecomaanbieders als Vodafone – huren ruimte voor apparatuur in de toren en de mast. Broadcast Partners beheert een deel van de zenders. Al deze partijen sturen zo nu en dan monteurs omhoog.

De vele betrokkenen en de wirwar aan werkzaamheden leidden in het verleden tot „reële veiligheidsrisico’s” voor werknemers, noteerde Alticom in 2007 in een rapport dat op de website van de torenbeheerder staat. ‘Elektrocutiegevaar’. ‘Valgevaar’. ‘Verbrandingsgevaar’.

Met instemming van alle partijen zou Alticom de werkzaamheden daarom voortaan gaan coördineren, vermeldt de notitie. Volgens Novec is nadien toegangscontrole ingesteld. Contractpartijen moeten tegenwoordig een veiligheidsplan voorleggen, voor ze monteurs omhoog sturen.

De mensen die vrijdag in de torens aan het werk waren, bleven ongedeerd. Maar de schrik zit er goed in. Tenminste, bij bewoners van de oude beheerderswoning aan de voet van de mast in Hoogersmilde, die gisteravond nog niet naar huis mochten terugkeren. En bij inwoners van Roermond, waar hetzelfde type zendmast staat als de deels ingestorte in Hoogersmilde – alleen niet tussen de maïsvelden, maar naast een woonwijk.

Novec heeft na de twee mysterieuze branden de toren in Roermond en tientallen andere masten grondig geïnspecteerd. Verloren moeite. Die zijn volgens Novec „absoluut veilig”.