Arme donkere Natália witte raaf op blanke Braziliaanse tv

In Brazilië veranderen de tv-behoeftes van jongeren. Een serie als Natália, over het leven van een arm gekleurd meisje, is een primeur en een breuk met het verleden.

Natália is donker, negentien jaar en evangelisch. In een wat verpauperde buitenwijk van Rio de Janeiro woont zij met haar zus, grootmoeder en vader die pastor is. Zelf wil zij bij de overheid werken. Haar familie behoort tot de lagere inkomensklasse.

Natália is het hoofdpersonage in een gelijknamige televisieserie, waar ik naar moest kijken van een vriendin die bij de televisie werkt. De serie wordt sinds enkele weken op de nationale Braziliaanse televisie getoond, na tien uur ’s avonds, zodat het geen kijkers verliest aan de dagelijkse soaps.

Het duurde even voordat ik begreep waarom ik naar een serie over een jonge vrouw van negentien jaar moest kijken. Toen ik de tweede aflevering had gezien, drong het tot me door dat de serie afwijkt van de soaps die de Braziliaanse televisie domineren. In Natália draait het niet om blanke en welvarende mensen, zoals gebruikelijk in soaps, maar staat een gekleurde jongere centraal, afkomstig uit een arme buurt.

Op aanraden van de vriendin ging ik praten met Paulo Carrano, coördinator van het Observatorium van Jongeren van de Federale Universiteit Fluminense. Hij zou alles weten van Braziliaanse jongeren, ook over hoe ze op televisie worden gerepresenteerd. Een serie als Natália, zo zegt Carrano meteen na binnenkomst, is een primeur in het land, een breuk met verleden. Het landelijke dagblad Folha de São Paulo besteedde niet voor niets een volledige pagina aan Natália en twee andere nieuwe series waarin jongeren uit de lagere inkomensklassen de hoofdrol spelen. Omdat het een nieuw fenomeen is.

Carrano legt uit: „In traditionele televisieseries domineren blanke, rijke personages en zijn jongeren uit de lagere inkomensklasse vaak gekleurd, crimineel, of werken ze als schoonmaker in een gebouw of als kindermeisje van een blanke rijke familie.” In Brazilië behoren overigens zo’n 45 miljoen jongeren tot de lagere inkomensklassen.

Hoewel de meerderheid van de Braziliaanse bevolking gekleurd is, zo blijkt uit de laatste volkstelling, richtten de landelijke, commerciële zenders zich allemaal op het koopkrachtige publiek, dat meestal blank is. In de dagelijkse telenovela, de Braziliaanse soap, kreeg pas vorig jaar voor het eerst een zwarte actrice de hoofdrol. Ze speelde een topmodel.

In de reclames op de buis figureren ook vooral blanke mensen. Zelfs als het om aanprijzen van schoonmaakmiddelen gaat, zijn de in de badkamer schrobbende, hippe vrouwen altijd blank. Het is een onrealistische situatie aangezien vrijwel elke middenklasse familie wel een schoonmaakster heeft. En die is vaak donker. „In Brazilië”, zo zegt Carrano, „heb je ook armen die blank zijn, maar de overgrote meerderheid is gekleurd.”

Het is niet toevallig dat de nieuwe series, waaronder eveneens Brilhante FC over een meisjesvoetbalteam, worden uitgezonden op de publieke zender TV Brasil. Op de staatstelevisie wordt de inhoud van de programma’s niet bepaald door koopkracht en kijkcijfers, maar door het ministerie van Cultuur. TV Brasil heeft sociologen onderzoek laten doen naar de televisiebehoefte van jongeren uit lagere inkomensklassen. En wat bleek: zij herkenden zich niet in de jongeren in de soaps en accepteren ook niet meer zoals ze worden gestereotypeerd op de buis.

Uit het onderzoek bleek vooral dat de jeugd, ook uit de lagere klassen, meer vertrouwen in zichzelf, in Brazilië en de toekomst heeft. De vriendin van de televisie zegt ook: „Lula, de vorige president was een fabrieksarbeider die het tot leider van het land schopte. Jongeren uit lagere klassen identificeren zich met zijn verhaal. Het geeft aan dat het land aan het veranderen is, en dat weerspiegelt zich in Natália.”