Absurd toeval of is er toch een verband?

Een wirwar van partijen is betrokken bij de zendmasten die vrijdag in brand vlogen. Een verantwoordelijke kan pas worden aangewezen als de oorzaken ontdekt zijn.

Meer dan een halve eeuw stonden ze daar. Stokstil. De zendmasten van Lopik en Smilde. Respectievelijk 367 en 294 meter hoog. Voor automobilisten en wandelaars een ijkpunt. Voor radioluisteraars en televisiekijkers een onzichtbare vanzelfsprekendheid.

Tot afgelopen vrijdag. In de vroege ochtend: brand in de Gerbrandytoren in IJsselstein, provincie Utrecht (‘Lopik’ in de volksmond). Die middag: brand in de zendmast in het Drentse Hoogersmilde (‘Smilde’). Zeker anderhalf miljoen mensen in Noord- en Midden-Nederland ontvingen geen radio via FM-frequenties of verloren hun digitale televisiesignaal. De brandweer rukte uit – en moest toekijken hoe de stalen spriet van Smilde knakte en viel. Een paard raakte gewond. Aan één been.

Het paard komt er wel overheen, denkt burgemeester Jan Broertjes van Midden-Drenthe. Zaterdag waren veel radiozenders weer te beluisteren via zendmasten in Hilversum en het Friese Tjerkgaast. Lopik zou vandaag stukje bij beetje weer in gebruik worden genomen. Gisteren is ook begonnen met de bouw van een noodmast op het kazerneterrein in Assen, die zendstation Smilde tijdelijk moet vervangen.

Rest de vraag hoe het kan dat er vijftig jaar lang nooit brand in zendmasten is uitgebroken en nu plotseling tweemaal binnen één etmaal.

„Absurd toeval”, aldus mastbeheerder Novec. Het staat vast, zegt Novec, dat een smeulende kabel het brandje in Lopik heeft veroorzaakt. Hoe de kabel oververhit kon raken, weet de beheerder nog niet. Mogelijk was het een kwestie van overbelasting: hoe hoger het vermogen, hoe heter de kabel. De oorzaak van de brand in Hoogersmilde moet de technische recherche nog onderzoeken. Novec zegt in elk geval geen enkele aanwijzing te hebben voor een verband tussen de branden.

Dat verband is wel waarschijnlijk, meent een woordvoerder van Achterhoek Antennebouw Aalten. Medewerkers van dit bedrijf waren voor onderhoudswerkzaamheden in de toren toen de brand uitbrak. De woordvoerder vermoedt dat de televisietoren in Hoogersmilde het weggevallen vermogen van Lopik moest opvangen. Doordat de zendmast in Utrecht vrijdag werd uitgeschakeld, zou in Drenthe overbelasting zijn ontstaan, en brand.

Zendmasten kunnen elkaar op de randen van hun uitzendgebied waarnemen. Of Smilde vrijdag door de brand in Lopik het vermogen verhoogde, is nog niet bekend. Pas als duidelijk is wie of wat de branden veroorzaakte, kan een verantwoordelijke worden aangewezen. Mogelijk volgen er schadeclaims.

De grond waarop de masten in Smilde en Lopik staan, is eigendom van telecombedrijf KPN. De betonnen toren is van Alticom, eigenaar van 33 communicatietorens in Nederland. De masten zijn van Novec, een dochteronderneming van elektriciteitstransporteur Tennet. Klanten – publieke omroepen, commerciële zenders en mobiele telecomaanbieders – huren ruimte voor apparatuur in de toren en de mast. Broadcast Partners beheert een deel van de zenders. En al deze partijen sturen zo nu en dan monteurs omhoog.

De vele betrokkenen en de wirwar aan werkzaamheden leidden in het verleden tot „reële veiligheidsrisico’s” voor werknemers, noteerde Alticom in 2007 in een rapport dat op de website van de torenbeheerder staat. „Elektrocutiegevaar”. „Valgevaar”. „Verbrandingsgevaar”.

Met instemming van alle partijen zou Alticom de werkzaamheden daarom voortaan gaan coördineren, vermeldt de notitie. Volgens Novec is nadien toegangscontrole ingesteld. Contractpartijen moeten tegenwoordig een veiligheidsplan voorleggen, voor ze monteurs de mast in sturen.

De mensen die vrijdag in de torens aan het werk waren, bleven ongedeerd. Maar de schrik zit er goed in. Zeker bij bewoners van de oude beheerderswoning aan de voet van de mast in Hoogersmilde, die vanmorgen nog niet naar huis mochten. En bij inwoners van Roermond, waar hetzelfde type zendmast staat als de ingestorte toren in Hoogersmilde – alleen niet tussen de maïsvelden, maar vlak naast een woonwijk.

Novec heeft na de twee mysterieuze branden de toren in Roermond en tientallen andere masten extra geïnspecteerd. Die zijn volgens Novec „absoluut veilig”.

Het gebied rondom zendstation Smilde is nog altijd niet veilig verklaard. Meer kabels of stukken zendmast kunnen naar beneden vallen. Morgen wordt met zeecontainers een tunnel gebouwd, waardoor de recherche woensdag de toren in kan om de instorting te onderzoeken.