Stofje uit peperplant zet zuurstof op tegen kanker

Woekerende kankercellen hebben een meer dan normale behoefte aan energie om hun groei in stand te houden. Hun stofwisseling werkt op vol vermogen. Daardoor ontstaan ook meer agressieve zuurstofradicalen. Kankercellen produceren echter enzymen die deze radicalen kunnen wegvangen. Onderzoekers van Harvard University hebben nu een stof gevonden die deze bescherming ontmantelt en daardoor kankercellen doodt en gezonde cellen niet aantast (Nature, 14 juli).

De stof heet piperlongumine (PL) en wordt gewonnen uit de vrucht van de peperplant Piper longum, die in de ayurvedische geneeskunde onder andere als slijmoplosser wordt gebruikt. De onderzoekers vonden hem toen ze een groot aantal stoffen testten op hun effect op gekweekte kankercellen.

De ontdekking dat PL de kankercellen blootstelt aan de verwoestende werking van zuurstofradicalen werd min of meer bij toeval gedaan. De onderzoekers waren op zoek naar stoffen die de activiteit van het gen dat codeert voor het eiwit p53, een tumorsuppressor, kunnen vergroten. In minstens de helft van alle bekende vormen van kanker is dat gen gemuteerd. Meestal bevatten die cellen echter ook een gezond exemplaar van het gen. Stoffen die de activiteit daarvan verhogen zouden ervoor kunnen zorgen dat er toch nog voldoende kankeronderdrukkend p53 wordt gevormd, was hun redenering.

Nadat ze hadden gezien hoe PL huishield onder gekweekte kankercellen, kwamen ze erachter dat p53 geen rol speelde bij dit effect. Sterker nog: de stof doodde ook kankercellen van een type waarin p53 niet gemuteerd is. PL bleek een aantal enzymen te remmen dat de cellen moet beschermen tegen agressieve zuurstofradicalen. Die kunnen daardoor hun gang gaan en de cellen doden. Omdat deze enzymen in gezonde cellen afwezig zijn, laat PL die ongemoeid.

Bij muizen waarbij diverse typen menselijke kankercellen waren ingebracht en bij muizen die genetisch waren gemanipuleerd waardoor ze spontaan borstkanker krijgen, had PL steeds het verwachte effect. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of de stof veilig aan kankerpatiënten kan worden toegediend. Huup Dassen