Muziek uit de wolk

De digitale revolutie in het luisteren naar muziek wakkert de liefde voor vinyl weer aan. Drie audiofielen aan het woord.

Niets is toeval in zijn appartement. Een grote, platte televisie vertoont stilstaande beelden uit zijn filmcollectie (die op een harde schijf staat). Design- tijdschriften sieren zijn koffietafeltjes. Naast hem op de bank ligt zijn iPad, in zijn handen heeft hij een koptelefoon zonder kabel. De draadloze levensstijl past Jelle Spanjaard (27), zelfstandig cultureel adviseur. Hij is een betalende gebruiker van Spotify, de online dienst die een schier oneindige muziekcollectie afspeelbaar maakt vanaf elk apparaat met internetverbinding. Ook luistert hij via de muzieksites Soundcloud en 22tracks. „We leven al in de toekomst”, zegt hij. „Toen ik meereed in een elektrische auto van een vriend speelden we muziek van Spotify draadloos vanaf mijn telefoon af op zijn autoradio.” Alle media-apparatuur van Spanjaard werkt synchroon, staat met elkaar in contact. Zijn iPad en iPhone gebruikt hij als afstandsbediening om elke digitale bron van muziek draadloos naar zijn hifi-installatie te sturen.

Opnieuw is er een revolutie in het luisteren naar muziek. Na cassettebandjes, platen en cd’s kunnen nu de iPods en harde schijven naar zolder. Het Zweedse Spotify is de aanstichter. Hiermee beluister je muziek ‘streaming’, vanuit een centrale online muziekbibliotheek, zonder zelf iets te hoeven opslaan. Op internet aangesloten afspeelapparatuur volstaat. Een smartphone, pc of een hifi-kastje van SONOS.

Sinds maart heeft Spotify meer dan een miljoen betalende abonnees. Zij kunnen zonder reclame of limieten muziek beluisteren, wie geen abonnement heeft kan ook luisteren, maar dan een beperkt aantal uren en onderbroken door reclame.

Het principe van centrale opslag heet in internettermen ‘the cloud’. Apple kondigde eind mei iCloud aan, een dienst die bestanden van Apple-gebruikers, zoals muziekbestanden, centraal opslaat. Tegen een vast bedrag per jaar zet Apple al hun mp3’s, waaronder illegale, om in legale nummers in de hoogste kwaliteit. Met deze witwasservice kunnen platenmaatschappijen alsnog verdienen aan illegale downloads.

De zegen van de voortschrijdende techniek is dat onpraktische en lelijke bijzaken zoals plastic cd-doosjes verdwijnen. Maar met de digitalisering komt ook de herwaardering van betekenisvolle oude spullen die je inrichting mooier maken. Het fotoboek The Selby is in your place laat je naar binnen kijken in de onopgeruimde interieurs van de artistieke jetset. Vrijwel iedere jonge geportretteerde pronkt met een platencollectie. Voor twintigers, opgegroeid met walkman en cd en daarna het downloadprogramma Napster en de iPod, is the cloud niet alles. Velen combineren het gebruik van de nieuwste technieken met een liefde voor ouderwets vinyl. Dat draait voor een deel om esthetiek. Platenhoezen op een scherm zijn lang niet zo karaktervol als in het echt. Maar ook om selectie. Internet is fantastisch om nieuwe muziek te ontdekken, maar in een oeverloos aanbod ontbreekt het plezier van verzamelen.

Platenspeler

Een tastbare selectie blijft aantrekkelijk. In Jelle Spanjaards kast staat een bescheiden rij langspeelplaten, verzameld sinds hij vorig jaar soulmuzikant Gil Scott Heron ontdekte. Zijn nieuwste aanwinst is een ultraminimalistische platenspeler van het merk Rega, in mat donkergrijs, aangeschaft in een speciaalzaak voor audiofielen. „Als muziek meer voor je betekent, wil je het fysiek aanschaffen”, zegt Spanjaard. Mp3’s kopen op iTunes voelde voor hem als „een non-transactie”. De nieuwste plaat van Radiohead, The King of Limbs, zit nog in het plastic. Toen hij het album op internet kocht, koos hij naast de download voor de grammofoonplaat, een luxe uitgave met exclusief artwork erbij. Het tekent de moderne luisteraar om naast onbegrensd draadloos afspeelgemak iets blijvends te willen bezitten.

„Alle muziek die ik koop is op plaat”, zegt Reinier Klok (23), student cultureel erfgoed. Soms betaalt hij tien euro voor een vinyl plaat met maar twee nummers. „Dat dwingt me na te denken of ik de muziek echt goed vind of dat het een bevlieging is.”

Samen met Radna Rumping (27), adviseur in de kunstsector, maakt Klok wekelijks het internetradioprogramma Future Vintage. Hierin komen de mogelijkheden van internet en de allure van platen samen. Midden op de Amsterdamse Wallen nemen ze het op, in het nog altijd rode schijnsel van de tot studio verbouwde peeskamer van Red Light Radio. Toeristen kijken tijdens de opname verbaasd naar binnen. Waar ze een prostituee verwachten staat een draaitafel. De uitzending blijft te beluisteren op Soundcloud, een populaire verzamelsite voor dj-sets en radioshows.

„De helft van mijn platencollectie bestaat uit toevallige vondsten van rommelmarkten, over de andere helft is goed nagedacht”, zegt Rumping. Vijf vakjes in een Expedit-kast van IKEA neemt haar verzameling in. Ze heeft haar platen niet gedigitaliseerd. Klok bezit twee meter lievelingsplaten en een meter bijvangst.

Veel nummers binnen hun muzieksmaak komen alleen op vinyl en online uit en niet meer op cd. Over Spotify, dat ze beiden niet gebruiken, zijn ze kritisch. Het mag van hen wel wat socialer worden, met slimmere manieren om elkaar muziek aan te raden. Bovendien: „B-kantjes, bootlegs en remixes zijn op Spotify niet te vinden.” Wel ontdekken ze zeldzame muziek op videokanaal YouTube. Klok: „Zoals de originele magneetband van een Italodisco nummer uit de jaren tachtig.” Dat is de charme van hun radioshow. „Je krijgt ook waar je niet naar op zoek was.”

Dennis Duchhart (55), IT-manager met verlof en hartstochtelijk muziekverzamelaar, bouwde zijn eigen cloud. In zijn muziekkamer klinkt de eerste cellosonate van Brahms onvoorstelbaar ruimtelijk. Deze uitvoering werd ooit via een speciale cd-speler toegevoegd aan zijn muziekbibliotheek op een harde schijf in zijn meterkast. Via een mini-pc, draadloze router en een zogenaamde Squeezebox (de digitale ontvanger) in de muziekkamer bereikt de muziek zijn versterker. Via vuistdikke kabels stroomt ze naar zijn speakers en ten slotte naar zijn trommelvliezen. Duchhart bedient alles vanaf de dunste Apple laptop, die tot zijn genoegen volkomen stil is, of vanaf zijn smartphone.

„Het was een wonderlijk kantelmoment”, zegt Duchhart. „Ik realiseerde me opeens dat mijn collectie zo groot is, dat de rest van mijn leven te kort is om alles te kunnen beluisteren. Als je verzamelt, laat je iets na. Dat kan een last zijn, daarom is een collectie op harddisk het mooiste.” Gemakkelijk delen ziet hij als belangrijk voordeel van digitaal muziek verzamelen. Een aantal van zijn beste vrienden en zijn vader kunnen Duchharts hele muziekcollectie op afstand benaderen. In het muziekaanbod op internet kan hij niet elke uitvoering vinden en zeker niet in de kwaliteit die hij gewend is. „Ik wil alleen maar lossless [niet-gecomprimeerde bestanden, dus met een hoge geluidskwaliteit, red]. Van mp3 krijg je minder kippevel. Ik wil het ademen van de bassist horen.”

Duchhart heeft een simpel streven. „Ik wil kunnen vergeten dat mijn installatie er is.”

Duizenden cd’s heeft hij inmiddels gedigitaliseerd en gerubriceerd. Pakweg 2.000 cd’s wachten nog in zelf ontworpen houten ladekasten. „Van nostalgie heb ik geen last”, zegt hij. De overtollig geworden schijfjes vinden op Koninginnedag nieuwe eigenaren.