...ja, en dan offeren we onze eigen begroting

En krijgen we eindelijk een Europese minister van Financiën.

Nog twee weken en dan verhuist Mark Rutte naar Brussel. Na vier jaar verruilt de premier het Torentje voor een kantoor in Brussel. Geen Kamerdebatten meer. Evenmin uitzicht op de Hofvijver. Wel een missie die hem door heel Europa zal voeren.

De liberale premier wist de belangrijkste Europese post te veroveren. Vanaf 1 september 2014 mag Rutte de strijd aangaan met de regeringsleiders van de eurozone als de tweede Europese schatkistbewaarder. Zijn belangrijkste opdracht? Nooit meer schuldencrisis.

Rutte dankt zijn prestigieuze baan aan de gebeurtenissen in de zomer van 2011, alweer drie jaar geleden. Toen escaleerde de eurocrisis. Eind augustus, toen politici en ambtenaren lagen uit te blazen op het strand, schokte Standard & Poor’s de financiële wereld. De kredietbeoordeling verlaagde de rating van Frankrijk.

De kredietbeoordelaar was bezorgd over de omvang van de Franse staatsschuld en het gemor van de bevolking tegen broodnodige hervormingen. Dat Franse banken diep in Europese landen zaten, hielp ook niet mee. Niet langer behoorde Frankrijk tot meest kredietwaardige landen van de eurozone. President Sarkozy reageerde furieus vanaf zijn vakantieadres op Corsica.

Ogenschijnlijk was de verlaging van de kredietstatus niet het meest schokkende nieuws. De spectaculaire aanval van markten in juli kreeg in eerste instantie meer aandacht in de pers. Bovendien, andere grootmachten stonden ook onder druk. De VS konden nipt voorkomen dat ze wanbetalers werden door het schuldenplafond te verhogen naar een nieuw astronomisch bedrag.

Maar door de kredietverlaging raakte de crisis het hart van de eurozone. Een van de belangrijkste financiers van Europese noodsteun lag opeens onder vuur. Zonder de Fransen moesten de vijf overgebleven AAA-landen meer bijdragen om slagkracht van het Europese reddingsfonds in stand te houden. Nederlandse, Finse en Duitse ministers durfden dat niet te verkopen. Beleggers beseften dat ook. De rentes op staatspapier schoten omhoog, de aandelenkoersen van banken kelderden. Banken die bij de stresstests een maand eerder nog solide leken, vreesden voor hun bestaan. De eurozone wankelde.

Verloven werden ingetrokken. Op donderdag 1 september werd een Europese top belegd waar ook alle Europese centrale bankiers aanschoven. Om lekken te vermijden, weken ze uit naar Maastricht, waar twintig jaar eerder de euro werd geboren.

Donderdag en vrijdag praatten ze non-stop. Als ze de eurozone wilden redden, moest het voor de opening van beurzen op maandag gebeuren. Wat er precies is besproken, wist niemand. Het was wel overduidelijk dat politici moesten terugkomen op eerdere beloftes en standpunten die ze anderhalf jaar hadden gehandhaafd.

Asgrauw betraden Jean-Claude Trichet van de Europese Centrale Bank, Commissie-president Barroso, bondskanselier Merkel en Sarkozy het podium van de perszaal. Barroso las een verklaring voor. „Soevereiniteit is het fundament van de natiestaat”, zei Barroso. „Maar wil Europa economisch soeverein blijven, is integratie de enige optie. Er kwamen twee nieuwe Europese instellingen bij: The High Office of Budgetary Affairs (Hoba) en The European Debt Agency (Eda). Zusjes Hoba en Eda werden de nieuwe hoeders van stabiliteit in de eurozone. Eda werd een agentschap dat gezamenlijke Europese obligaties uitgeeft. Zo werden de staatsschulden van Europese landen als het ware op één hoop gegooid. Zwakkere landen profiteerden van de sterkere. Duitsland verzette zich lang, maar ging overstag om de muntunie overeind te houden. Wel eiste de machtigste Europese economie de hoogste plek bij Hoba, het Europese ministerie van Financiën. Leden van de eurozone moesten hun begroting jaarlijks in Brussel laten goedkeuren. De eurozone stond opeens onder curatele.

De Duitse minister van Financiën Schäuble werd zelf de Europese schatkistbewaarder. Helaas had de crisis veel van zijn gezondheid geëist. Na drie jaar trad hij terug. Rutte kwam uit de bus als zijn opvolger. Niet omdat hij zo’n geweldige rekenmeester was, wel omdat hij goed kon communiceren. Juist dat ging tijdens de crisis mis.

Voor Griekenland en Portugal kwam de krachtsinspanning te laat. Dat maakte Barroso in Maastricht al bekend. Griekenland en Portugal treden eigener beweging uit de euro. Zij voerden een eigen munt in en devalueerden die om weer economisch concurrerend te worden. Barroso beloofde dat de landen „lid blijven van de Europese economische familie.” Als ze weer aan de criteria voldoen, komen ze terug. Was de oplossing perfect? Nee. Liep het Project Europa blijvende schade op? Zeker. Maar de eurozone bleef overeind.