Angst blijft als een virus woekeren op beurzen

Italië kwam deze week in het vizier van speculanten, door een gebrek aan vertrouwen in de plannen van de EU om de schuldencrisis op te lossen. De angst en onzekerheid bleven.

De angst blijft hangen. Ook na de rampspoed die de financiële markten deze week overkwam. Wat er op het spel staat, hebben de analisten van Deutsche Bank gisteren met één cijfer nog eens goed samengevat. Als de schuldencrisis in de eurozone niet wordt opgelost en ontaardt in een vertrouwenscrisis zoals zich na de val van Lehman Brothers in 2008 voordeed, dan dreigt de toonaangevende aandelenindex MSCI World met 35 procent naar beneden te duikelen.

Eind vorige week werd die angstdroom bijna werkelijkheid. Italië kwam in het vizier als een acuut risico voor beleggers in staatspapier. Verwijten van de Italiaanse premier Berlusconi aan het adres van zijn minister van Financiën Tremonti dat die met zijn 48 miljard euro aan bezuinigingen vooral financiële markten wil paaien, deed die laatsten verschrikt opkijken.

In mei hadden de kredietbeoordelaars S&P en Moody’s al hun zorg geuit over de lage economische groei en hoge schuld van Italië. Speculanten roken bloed. Ze deden de rentes op Italiaanse staatsleningen hoog opveren. Voor Italië werd het een ‘zwarte vrijdag’. De grootste Italiaanse bank, Unicredit, moest 7,9 procent inleveren, andere financials daalden met 3 tot 7 procent.

Na het weekend verspreidde het angstvirus zich verder. De Europese aandelenindex FTSE Eurofirst 300 dook maandag naar het laagste niveau in twee weken. Ook de Amsterdamse beursindex AEX eindigde 1,9 procent lager. Andere Europese banken werden besmet. ING ging met 7,3 procent onderuit, Aegon zakte 4,4 procent in waarde.

Ook andere elementen gingen meespelen. De koersval van financiële aandelen werd gevoed door twijfel in de markten of alle banken de stresstest wel zouden doorstaan – een doorlichting waarvan de resultaten pas gisteren bekend werden gemaakt. Het verder afbouwen van obligaties uit landen als Portugal, Griekenland en Italië werd als voorwaarde gezien om zonder kleerscheuren uit de tests van de Europese Bankautoriteit te komen.

Het sentiment op de beurs werd niet alleen gegijzeld door de Europese schuldencrisis. Ook een tegenvallend Amerikaans banenrapport droeg bij tot de onrust. De impasse tussen de leiders van het Amerikaanse congres en president Barack Obama over het schuldenplafond zorgde voor bijkomende onzekerheid onder beleggers.

Dinsdag sloeg de sfeer op mysterieuze wijze om. Een wilde handelsdag op de beurs eindigde dinsdag toch niet in eenrampscenario. Vanaf de beursopening steeg de rente op de Italiaanse obligaties zo hard dat een failliet onafwendbaar leek. Maar vlak na twaalven draaide de stemming, al wist niemand waarom. Had de ECB ingegrepen? Of waren het Chinese staatsfondsen?

De dag daarop boekte de Amsterdamse beurs weer winst. Maar de angst bleef regeren. Niet alleen in Europa, ook in de VS. De Amerikaanse centrale bankier Ben Bernanke zette die dag de deur onverwacht weer op een kier voor een nieuwe massale opkoopronde van Amerikaanse staatspapier. De vertraging in de economie duurde langer dan voorzien, zo zei hij, maar droeg niettemin een tijdelijk karakter. Hoewel de werkloosheid in de VS in juni weer opliep tot 9,2 procent, was de toestand niet hopeloos, aldus Bernanke. Hij sloot nieuwe monetaire actie niet uit – in één zucht uitte hij ook zijn zorg over de Europese schuldenkwestie. Maar kredietbeoordelaar Moody’s meldde dezelfde dag dat het land de hoogste kredietstatus AAA dreigt te verliezen. S&P gaf al eerder zo’n waarschuwing aan de VS. Tot voor kort werd dat ondenkbaar geacht.

In Europa stelde kredietbeoordelaar Fitch dan weer dat de staatsschuld van Italië zich toch niet op een onhoudbaar niveau bevond. Als de ambitieuze bezuinigingen van Italië worden uitgevoerd, dan zal dit de kredietwaardige status AA - van het land ondersteunen. De stijging van de rentes was eerder te wijten aan een gebrek aan vertrouwen in de Europese plannen om de crisis te bestrijden, en niet aan een verslechterde Italiaanse kredietstatus, aldus Fitch.

En zo bleef het angstvirus woekeren op de beurzen – maar nu eerder onderhuids. De Amsterdamse beurs sloot gisteren opnieuw met verlies. Het geruststellende bericht na beurs dat ING, Rabobank, ABN Amro en SNS zijn geslaagd voor de stresstest van Europese banken kon daar niets meer aan verhelpen.