Totalitaire kunst

In de bespreking van Igor Golomstocks studie over de totalitaire kunst onder Mussolini, Hitler en Stalin (Boeken, 16.06.11) wordt terecht benadrukt dat het realisme dat de dictators beleden, betekende dat de werkelijkheid juist niet werd getoond. Die paradox werd al gezien door Viktor Klemperer, die zijn hele lange leven (1881-1960) zijn scherpe waarnemingen in zijn dagboeken vastlegde. Hij signaleerde al direct na WO II de treffende overeenkomsten tussen de dictatuur van Stalin en Hitler, hoewel hij lid van de communistische partij werd en in de DDR bleef. Op 20 februari noteerde hij een dialoog met een schilder die in Chemnitz een hal moest beschilderen. ‘Wat wilt u?’ vroeg deze, waarop de Russische opdrachtgever antwoordde: ‘Werkelijkheid, maar een ietsje mooier.’ (‘Wirklichkeit – aber bissel schoener!’

Anton van Hooff, Nijmegen