Rusland

Sinds Rusland in 1992 de weg van het wilde kapitalisme is ingeslagen, zijn boeken over zakendoen de koplopers in vrijwel alle Russische bestsellerlijsten. De serieuze literatuur, in de Sovjet-Unie een opium waarmee de alledaagse materiële ontberingen konden worden vergeten, is er op alle fronten door verdrongen.

Op dit moment doet vooral de Russische vertaling van Stephen R. Coveys The Seven Habits of Highly Effective People het goed. Het is een zelfhulpboek voor de jonge zakenman die door middel van perfect gevoerde onderhandelingen succes wil behalen.

Ook de boeken van de Amerikaanse schrijfster Elizabeth Gilbert zijn een verkoopsucces. Haar Eten, Bidden, Liefhebben, een verslag van de wereldreis die ze na een moeizame scheiding in haar eentje ondernam, staat hoog in de toptien. Eigenlijk is ook dit een zelfhulpboek, maar dan op het gebied van het zoeken naar persoonlijk geluk. De gelijknamige film met Julia Roberts in de hoofdrol zal de verkoopcijfers (er zijn wereldwijd als tien miljoen exemplaren verkocht) alleen nog maar verder opstuwen.

Opvallend is dat er in de bovenste regionen van de bestsellerlijsten weinig Russische literatuur voorkomt. Vreemd is het niet als je bedenkt dat Rusland op dit moment slechts een handvol goede schrijvers telt. En toch verbaast het je, aangezien de Russische samenleving genoeg stof biedt om een regiment nieuwe Tolstojs van inspiratie te voorzien. Misschien is de lage prijs van de boeken er medeverantwoordelijk voor. Voor zo’n 7 euro koop je er een roman – de royalty’s zijn dus laag.

Alleen Boris Akoenin doet het echt goed. Zijn literaire detectives, die zich afspelen in het Rusland van de laatste tsaar, komen bijna altijd op 1 binnen en staan maandenlang in de bestsellerlijsten. Aangezien Akoenin als een soort Russische Vestdijk het ene na het andere boek afscheidt, neemt hij daar meerdere plaatsen in.

Een van de meest opvallende Russische auteurs, die zeer goed verkoopt, is de 35-jarige Zachar Prilepin, wiens romans over de oorlogen in Tsjetsjenië hoge oplagen bereiken. Prilepin is een dissidente, dwarsliggende nationalist, die veel Russen aanspreekt. Samen met Ljoedmila Oelitskaja, Dina Roebina en Pavel Sanajev behoort hij tot de serieuze schrijvers die altijd wel een bestsellerlijst weten binnen te dringen. Een bestsellerlijst die net als elders in de wereld wordt gedomineerd door Paolo Coelho, J.K. Rowling en Dan Brown. De enige opvallende uitzondering in dat rijtje is de aanwezigheid van J.D. Salinger, wiens The Catcher in the Rye het onder de Russische jeugd nog altijd goed doet.

In de Moskouse metro lezen nog altijd veel passagiers een boek. Maar waar ze vroeger de Russische en Europese klassieken in hun handen hielden, lezen ze nu zelfhulpboeken op het gebied van opvoeding, relaties, seksualiteit en zakendoen. Een enkele oudere vrouw zie je nog weleens met een deel uit het verzameld werk van Balzac, van wie alles ooit in het Russisch is vertaald. Maar zij vormt steeds vaker een grote uitzondering.

MICHEL KRIELAARS