'Obama moet Merkel bellen'

Zolang er geen alomvattende oplossing wordt gevonden voor de schuldencrisis lopen de kosten voor de eurolanden op. Bondskanselier Merkel weigert voorlopig deelname aan een Europese top.

Het kan nog dagen duren voor er een top komt van regeringsleiders van eurolanden. De Duitse kanselier Merkel zei gisteren dat „er eerst overeenstemming moet zijn over een plan voor Griekenland”. Maar over deze extra leningen voor Griekenland vanaf 2012 zijn eurolanden het niet eens. Daarbij zeggen velen dat méér nodig is om de crisis te stoppen. „De enige die Merkel in beweging kan krijgen, is Obama.”

Duitsland en Nederland blijven eisen dat de financiële sector meebetaalt aan een nieuw financieringsprogramma voor Griekenland. Dat is goedkoper voor de belastingbetaler. Alle andere eurolanden en de Europese Centrale Bank zijn tegen. Volgens een anonieme bron waarschuwt ook het noodfonds EFSF voor de risico’s van betrokkenheid van banken, verzekeraars en pensioenfondsen. Allen waarschuwen dat er chaos kan ontstaan op financiële markten als je banken of verzekeraars een korting (‘haircut’) oplegt op hun Griekse staatsobligaties. Beleggers zullen dan staatsobligaties dumpen – en niet alleen Griekse. Een voorproefje van deze chaos kreeg de eurozone afgelopen dagen, toen ook rentes op Spaanse en Italiaanse staatsleningen omhoog schoten.

Bij vrijwillige haircuts onderhandelen banken mee. Zij proberen het onderste uit de kan te krijgen. Zo legde Frankrijk in juni een voorstel op tafel om banken ‘vrijwillig’ te laten meebetalen aan nieuwe leningen voor Griekenland. De banken werden er beter van en Griekenland zou erbij inschieten. Dit plan ging de prullenbak in. Gisteren bespraken hoge ambtenaren van Financiën in Rome met internationale bankiers een ander scenario: het ‘terugkoopprogramma’. Daarbij kan het noodfonds Griekse staatsobligaties met korting terugkopen bij buitenlandse eigenaars, of Griekenland geld lenen om zelf die obligaties terug te kopen. Ongeveer de helft van deze Griekse staatsobligaties is in handen van de financiële sector, vooral in Frankrijk.

Een ingewijde vertelt dat de banken staatsgaranties eisen in ruil voor deelname aan zo’n plan. „We voeren eigenlijk een toneelstuk op: uiteindelijk is het steeds de belastingbetaler die de rekening betaalt. Waarom doen we dit nog?”

De laatste tien dagen verslechtert de situatie snel. Beleggers halen hun geld uit Portugal en Ierland en steken dat in Duitse obligaties – waardoor Portugese en Ierse rentes op staatsleningen stijgen, en die van Duitsland zakken. Ook het interbankaire lenen begint vast te lopen. Dit is een slechte indicator; in 2007 was dit hét signaal dat de kredietcrisis eraan kwam. Banken parkeren hun geld liever ’s nachts bij de ECB tegen lage rente, dan dat ze het tegen hogere rentes aan elkaar lenen – zo groot is de vrees dat ze het geld van elkaar niet terugkrijgen.

Nu beleggers ook de aanval op grote landen als Spanje en Italië hebben ingezet, is dit geen perifere crisis meer. Vanmorgen waren de rentes die Italië en Spanje betalen op staatsleningen weer hoger dan gisteren. De noodzaak voor een politieke, alomvattende oplossing neemt toe. Daardoor stijgt de druk op Duitsland om te stoppen met zoeken naar ingenieuze Griekse terugkoopprogramma’s. De tijd dringt. „Voor het eerst sinds ik minister ben, zien mijn collega’s dit probleem als een eurozone-probleem en niet als een probleem van individuele landen”, zei de Ierse minister Michael Noonan gisteren.

Nu beleggers staatsobligaties uit steeds meer eurolanden als steeds riskanter beschouwen, beginnen de ECB en het EFSF zich zorgen te maken over hun eigen ‘rating’. Als de status van de obligaties die het EFSF uitgeeft onder druk komt, moeten eurolanden hun garanties aan het fonds verdubbelen of verdrievoudigen. Dit maakt een terugkoopprogramma met ingebouwde ‘haircut’ ook riskanter dan, zeg, een jaar geleden. Als Griekenland nú deels tot ‘wanbetaler’ wordt uitgeroepen, kan dit de turbulentie verergeren. Dit soort selectieve ‘defaults’ moet strak gemanaged worden, anders kan het fout lopen. Niemand gelooft dat de eurozone momenteel capabel is om dit te managen.

De Spaanse krant El País schreef deze week dat de twee noordelijke eurolanden met vuur spelen. Een diplomaat in Brussel zegt: „Duitsland en Nederland willen leningen aan Griekenland voor zichzelf goedkoper maken door banken te laten meebetalen – maar doordat ze hier zo op hameren en maar geen oplossing vinden, jagen ze iedereen geweldig op kosten.”

Daarom wilden vijftien eurolanden vandaag een top van regeringsleiders bijeenroepen. Maar Merkel wilde niet komen. Wie, vragen velen zich af, kan haar duidelijk maken dat verdere besmetting de euro fataal kan worden? Dat politieke sprongen nu nodig zijn? Sommigen formuleren het antwoord al: Barack Obama.

Volgens hardnekkige geruchten kwam de bondskanselier al tweemaal in actie na een telefoontje van de Amerikaanse president. De eerste keer, april 2010, belde Obama Merkel om te zeggen dat zij Griekenland geld moest lenen, om een schuldencrisis te voorkomen die ook Amerika kon treffen. Het tweede telefoontje zou in december zijn geweest, toen Ierland leningen kreeg en Portugal afgleed. Toen zou Merkel concessies hebben gedaan voor het permanente noodfonds. Gisteren werden de VS gewaarschuwd voor een afwaardering van staatsobligaties. Misschien is dit derde telefoontje even apocrief als de eerdere. Maar dat erover wordt gespeculeerd, vertelt wel iets over de politieke impasse in de eurozone.