Eén vinex-lijk en tien liter bloed

De vrouwenthriller domineert de bestsellerlijsten.

Maar hoe schrijf je er een?

De onlangs aangekondigde fusies van De Arbeiderspers met A.W. Bruna en van Balans met De Bezige Bij ging vergezeld van waarschuwende geluiden over de staat van de uitgeverswereld: omzetten lopen terug, boekhandels hebben het moeilijk. „De markt kreunt”, aldus Joop Boezeman, directeur van het goedlopende A.W. Bruna, in Boekblad. „Iedereen begrijpt dat het minder moet.” Hij bedoelde: minder boeken en dus minder debuten.

Een tweede nieuwsfeit lokte debutanten in spe vorige week naar het enige genre fictie dat maar blijft opzwellen. Tijdens de maand van het spannende boek in juni, bestond de helft van de bestseller top-60 uit thrillers. Eén op de tien in Nederland verkochte boeken – inclusief kook-, tuin- en afslankboeken – is een thriller. Nog opmerkelijker is dat in de lijst best verkochte thrillers, tot tien jaar geleden in grote meerderheid gevuld met vertaalde Amerikaanse en Engelse boeken, de Nederlandstalige steeds meer overwicht krijgen. De afgelopen jaren verschenen er jaarlijks 250, dat zal minder worden als de markt blijft ‘kreunen’, maar bovenstaande feiten opgeteld blijkt de Nederlandse aspirant-auteur één genre te kiezen: de thriller.

Omdat de thriller overwegend een genreboek is en genres conventies hebben, leidt dat tot de vraag of er een set ingrediënten is die de succesvolste Nederlandstalige thrillers gemeen hebben. Allereerst zij opgemerkt dat net als in de Angelsaksische landen ook reguliere romans gebaat kunnen zijn bij een thrillerelement, zoals de laatste twee romans van Herman Koch bewijzen. Een debutant kan dus ook een waarlijk literaire ‘literaire thriller’ ambiëren en zou dan mijns inziens voor een sensatie kunnen zorgen.

Maar de werkelijkheid dicteert en die is dat Suzanne Vermeer, Simone van der Vlugt, Esther Verhoef, Saskia Noort, Loes den Hollander en Marion Pauw de uitgevers tot tranen toe roeren. Hen nadoen zou dus het doel moeten zijn van eenieder die via de thriller een voet tussen de deur van die uitgevers wil krijgen. Dat literaire meesterwerk komt dan later wel.

Voordat de ingrediënten ter tafel komen, is het dienstig te vermelden dat schrijftalent uiteraard een factor is, ook bij het wrochten van thrillers die door critici worden uitgekotst maar door het publiek verslonden. Wijlen Suzanne Vermeer kon schrijven, ze schreef alleen altijd hetzelfde boek en dat vinden sommigen saai maar velen geweldig. Saskia Noort en Marion Pauw kunnen veel beter schrijven. De keuze voor een Vermeer of een Pauw dicteert wel de omvang van de voorraadkast van de would-be thrillerschrijver. Vermeer – achter wie een mannelijke auteur schuilging, dus iedereen kan meedoen – was niet bang om uit zakjes te koken, Pauw gaat naar exotische traiteurs en heeft het hele genre niet eens nodig om goede boeken te schrijven. Hier beperken we ons tot thrillers uit zakjes.

Men neme ten eerste een vrouwelijk pseudoniem als men een man is. De belangrijkste regel die vervolgens opdoemt uit de meest succesvolle thrillers is: schrijf voor vrouwen, over vrouwen. Het aantal mannelijke lezers van Vermeer is moeilijk meetbaar maar vast verwaarloosbaar. Streef naar maximale identificatie. Dat betekent een vrouwelijke hoofdpersoon van 25-35 jaar met hbo-niveau ook als ze die opleiding niet heeft gehad. Het gaat erom dat de vrouw hbo-ambities heeft. Zij heeft een baan maar heeft het daarin wel moeilijk. Ze doet iets tegen het middenmanagement aan of is een secretaresse die, niet in naam maar wel in feite, al het werk opknapt. Er moet wrijving zijn op de werkvloer, zodanig dat de vrouw gefrustreerd is in haar ambities. Om de intrige logistiek te kunnen laten plaatsvinden zitten deze hoofdpersonen met een burn-out thuis of hebben net woedend hun baan opgezegd. Het verhaal kan ook tijdens de vakantie plaatsvinden maar nooit op het werk, daar zit de lezeres al genoeg en daar ontbreekt het aan tijd voor moorden.

Uw hoofdpersoon is rigoureus contemporain in haar voorkeuren en dromen. Ze draagt H&M maar ook D&G, wacht op de ware maar vrijt er voor die komt onbekommerd op los met machomannen in korte broeken en teenslippers. Vrijgevochten en onafhankelijk woont zij in Zoetermeer of een vinexwijk. Geen kinderen. Geluksmoment: met vriendinnen en chardonnay voor de tv hangen. Is best wel onzeker maar heeft geen storende gektes of maffe voorkeuren, al haar slechte eigenschappen zijn vermomde deugden: te ambitieus, te eerlijk. Met andere woorden: ze bestaat niet echt, ze is een amalgaam van alleen de meest zichtbare, niet enge eigenschappen van echte mensen en aldus geschikt voor totale identificatie door de lezer.

Komt het zojuist geschetste beeld u seksistisch voor? De bestverkopende thrillers zijn seksistisch! Tegenover hun eigen publiek, tegenover hun eigen hoofdpersonen.

In dit leven mengt zich een aantrekkelijke maar uiteindelijk psychopathische man, die de vrouw ofwel als sleutel tot het vergaren van rijkdom ziet of er niet tegen kan dat ze ‘nee’ zei als hij ‘ja’ bedoelde. Op de achtergrond bevindt zich een gevoelige eikel, die de vrouw later zal redden van de geweldenaar en dan alsnog een ster in bed blijkt te zijn. De vrouw moet op haar vlucht voor de geweldenaar buitenlandse locaties aandoen die de lezeres ook kent. Een skioord, dure clubs aan de mediterrane kust, of juist rustieke VT-wonen boerderijtjes in Italië. Als het maar hedendaags en nastrevenswaardig is.

Ten slotte het lijk. Hoe bovenstaande ingrediënten ook tot het verhaal worden geroerd, er moet tien liter bloed bij. Geweld in goedverkopende Nederlandse thrillers is, in tegenstelling tot de Bouquetreeks-achtige elementen van zojuist, erg goor. Schiet uw slachtoffers van dichtbij door het hoofd, gebruik elektrisch gereedschap of sla door met die lamp tot er grijze stukjes in de rode brij zitten waarin ‘zijn achterhoofd was veranderd’.

Dat is eigenlijk alles, het daadwerkelijke koken kan nu beginnen. Uiteraard is dat het moeilijkst en niet voor uitleg vatbaar. Is er ruimte voor innovatie? Joop Boezeman suggereerde dat de populariteit van Nederlandse thrillers samenhangt met de naar binnen gekeerde blik van Nederlanders en met de angst in de samenleving. Daar wordt door thrillers echter nog niet zo expliciet voor gecaterd. Ze zijn politiek nogal braaf en branden zich niet aan immigratie en probleemjongeren. Een andere overweging voor wie iets anders wil, is dat iedere golf een andere kan veroorzaken. Waar blijven ‘mannenthrillers’ die niet over macho’s, maar over gewone mannen gaan die door psychopathische vrouwen tot gekte worden gedreven? Over systeembeheerders uit Lelystad? Mits bereid met het voor mannen noodzakelijke snufje humor, is daar wellicht een markt voor. Onder pseudoniem te schrijven door een vrouwelijk auteur.