Duitse Murdoch zag als eerste de waarde van de televisie in

Necrologie

Leo Kirch was een van de belangrijkste mediatycoons in Duitsland. Bepalend voor de tv-industrie, maar ook chaotisch en grillig.

Joost van der Vaart

De Duitse mediatycoon Leo Kirch, die gisteren op 84-jarige leeftijd overleed, was een rasechte en invloedrijke ondernemer. Hij bouwde een televisie-imperium op waarmee hij miljarden verdiende, maar dat door Kirchs riskante manier van zakendoen uiteindelijk met een daverende klap failliet ging. Kirch deed in meer dan één opzicht denken aan z’n Britse collega en concurrent Rupert Murdoch.

Met geleend geld begon Kirch halverwege de jaren vijftig aan de opbouw van zijn mediabedrijf. Hij reed naar Italië en kocht daar de rechten van zijn eerste film, La Strada van Federico Fellini. Daarmee was de bouwsteen gelegd van de latere Kirch Gruppe, een onderneming die zo complex en onoverzichtelijk was dat zelfs ervaren fiscale experts de weg erin kwijt raakten.

Kirch kwam uit Unterfranken, het noordelijke deel van Beieren. Hij heeft zijn betrekkelijk nederige afkomst nooit verloochend. Hij was er trots op een selfmade man te zijn; een miljardair die vanaf de jaren zestig tot in het nieuwe millennium een hoofdrol heeft gespeeld in de wereld van de (West-) Duitse media.

Zijn grootste verdiensten waren zijn zakelijk inzicht en het vroege besef dat met televisie veel geld was te verdienen. Zijn grootste fouten zijn z’n machtsdrift en gokmentaliteit geweest. Hij verdiende kapitalen en verloor haast alles weer. „De Heer geeft en de Heer neemt”, zei Kirch, een gelovige katholiek, na een geruchtmakend faillissement. En begon opnieuw.

Leo Kirch zat in vrijwel alles wat met de zakelijke kant van de visuele media te maken had: film- en televisierechten, productie en marketing van tv-uitzendingen, nasynchronisatie, betaaltelevisie. Hij beheerste de hele keten en kon als monopolist zijn eigen prijzen bepalen. Ongeveer de helft van alle films die op de West-Duitse televisie werden uitgezonden, waren op een bepaald moment afkomstig van de Kirch Gruppe.

Kirch was dé Duitse pionier op het gebied van commerciële televisie. Eind jaren tachtig richtte hij de tv-zender ProSieben op, waarmee hij in Sat.1 stapte. Een paar jaar later volgde DF1, het huidige Sky. Kirchs rijk werd steeds groter. Hij investeerde miljoenen in de Duitse Bundesliga (profvoetbal) en de Formule-1 (autoraces). Door riskante avonturen met betaaltelevisie en toenemende onoverzichtelijkheid raakte de Kirch Gruppe in problemen. Toen de inkomsten tegenvielen, zakte zijn rijk als een kaartenhuis in elkaar. In 2002 werd hij bankroet verklaard.

Wat volgde was de afwikkeling van een van de grootste faillissementen in de Duitse ondernemingsgeschiedenis. Kirch gaf toenmalig bestuursvoorzitter Rolf Breuer van de Deutsche Bank de schuld van zijn financiële malaise. Breuer had zich in een wankele fase van Kirchs investeringen negatief uitgelaten over de solvabiliteit van de mediatycoon. Later troffen ze elkaar voor de rechter in een jarenlang voortslepende gerechtelijke procedure. De uitspraak heeft Kirch niet mogen beleven.

De Kirch Gruppe werd per onderdeel verkocht; de meeste werknemers hielden hun baan. Kirchs erfenis is in grote lijn behouden gebleven. Veel van de televisiebedrijven die hij in Duitsland heeft opgericht, bestaan nog steeds. In 2007 maakte hij zijn comeback als mediaondernemer. Maar de pit was eruit. Kirch was te oud en te ziek, al bleef hij tot het laatst een gewiekst zakenman.

Leo Kirch beschikte over voortreffelijke politieke contacten. Hij was bevriend met bondskanselier Helmut Kohl. In het nooit helemaal opgehelderde schandaal met giften voor Kohls partij, de christen-democratische CDU, was Kirch met een miljoen D-mark de grootste donateur.