Superpoetin redt de wereld van de zombies

In het Rusland van Poetin is politieke satire de afgelopen jaren aan banden gelegd.

Op internet is er nog wel vrijheid, zo blijkt uit een strip en bijtende YouTube-filmpjes.

Moskou. Een jaar voor de presidentsverkiezingen. Infiltrant Vladimir Poetin, gehuld in een wit judopak met zwarte band, zit met een verbeten gezicht tussen een stuk of tien terroristen van Al-Qaeda, die in een geheim pand een bomaanslag beramen op een bus. „Ik moet ze tegenhouden”, zegt Poetin in zichzelf. Dan knijpt hij er stiekem tussenuit, om de burgers te redden – ondertussen met een op afstand bedienbare bom het moslimgespuis naar hun maagden in het paradijs helpend.

Twee tellen later springt hij de voorbij denderende bombus in, met een hand de chauffeur naar buiten mieterend. „Leef!” roept hij hem na. Vervolgens kruipt hij zelf achter het stuur en manoeuvreert die door de „twilightzone” van Moskou, een wijk vol zombies die roepen om vrije verkiezingen en de vrijlating van Michail Chodorkovski.

Hij krijgt hulp van Dmitri Medvedev, een „gnoom” die door de beren is opgevoed en zelf, zodra hij zijn berenpak aantrekt, over superkrachten beschikt. Met diens iPad weten ze uiteindelijk net op tijd de bom te ontmantelen – en de zombies te verdelgen. Het gevaar is geweken. De Russische burger gered. Eind al goed.

Voor de duidelijkheid: dit is fictie – ook al mag Poetin dan voor veel Russen inderdaad een held zijn, en diens protegé Medvedev een tweede, slecht klinkende viool. Bovenstaande is het plot van een digitaal stripboek dat sinds een paar weken een hit is op het Russische internet. De strip heet Superpoetin, een man zoals alle anderen en is te zien op superputin.ru. Volgens de website is de strip al meer dan zeven miljoen keer aangeklikt, in amper twee maanden tijd. Een enorm aantal, zeker als je bedenkt dat de best bekeken filmpjes op YouTube zo’n 13 miljoen hits halen. De strip is inmiddels in zes talen vertaald, onder meer in het Nederlands.

Dat succes is opmerkelijk. In het Rusland van Poetin is politieke satire – en politiek activisme in het algemeen – de afgelopen jaren steeds verder aan banden gelegd. Onmiddellijk na zijn aantreden als president in 2000 (inmiddels is hij premier, Medvedev heeft het stokje overgenomen) verbood hij bijvoorbeeld het populaire tv-programma Koekli (Poppen), een Russische versie van het Britse Spitting Image, waarin de draak werd gestoken met tal van politici. Poetin werd afgebeeld als een jonge koning die gaat trouwen met een jonge vrouw genaamd Federatie. Eenmaal samen ontdekt hij geen idee te hebben wat hij met haar moet doen. Zelfs seks komt niet in hem op.

Sinds die maatregel zijn de meeste podia voor dergelijke satire in Rusland verdwenen. Ruimte voor (satirisch getinte) kritiek op het Kremlin is er ook niet op de door de staat gecontroleerde televisie. En in de traditionele media vind je eveneens weinig ruimte voor zulke dingen. Er zijn maar een paar onafhankelijke, kritische kranten in Rusland, zoals Novaya Gazeta, van de in 2005 vermoorde journaliste Anna Politkovskaja, en Vedomosti. Maar dat soort kranten trekt een relatief klein publiek.

Op internet is er blijkbaar nog wel vrijheid. In ieder geval waren daar de afgelopen maanden steeds meer voorbeelden van satire en/of activisme te zien. Ambtenaren van het douanekantoor in de havenstad Vladivostok plaatsten in februari op YouTube een filmpje waarin ze op ironische wijze de loftrompet staken over hun baan bij de douane, vanwege de omvangrijke sommen smeergeld waarmee ze hun salaris spekten. De douanebeambten rijden in het filmpje in Rolls-Royces, zijn gestoken in peperdure bontjassen en drinken champagne in het bijzijn van halfnaakte vrouwen. Een van hen zingt: „Je kunt je niet voorstellen hoeveel plezier wij beambten beleven”, terwijl een topless dame twee belastingformulieren voor haar borsten houdt.

En op de websites Vkontakte en Odnoklassniki, de twee populairste sociale netwerksites van Rusland, is sinds mei een spelletje razend populair waarin eveneens Poetin schittert. In Voinoesjka, oftewel ‘schiet ze neer’, begeleidt de in kakibroek geklede „commander in chief” de speler bij het neerschieten van alles en iedereen dat rondloopt. Poetin wordt daarbij vergezeld van een roodharige, rondborstige dame met een enorme decolleté, vermoedelijk de vorig jaar door de VS uitgeleverde betrapte ex-spionne Anna Chapman.

Maar internet een laatste bastion noemen van satire, van de Russische vrijheid van meningsuiting zo men wil, dat reikt te ver. De internetpenetratie ligt in Rusland (43 procent), hoewel groeiende, nog altijd ver achter bij de rest van Europa (58 procent). En de groep die daarbinnen op de een of andere manier politiek activisme, hetzij met satire het zij op andere wijze, bedrijft, is op zijn beurt weliswaar hecht, maar minuscuul. Bovendien zet zij zich nadrukkelijk af van allerlei andere politieke activisten en opposanten in Rusland.

Bovenal kampen de Russische blogosfeer en internetactivisten met hetzelfde probleem als waarmee vrijwel alle andere media kampen: een totaal gebrek aan politieke en maatschappelijke betrokkenheid bij de Russen. Voor veel Russen geldt toch: de politiek, die is er niet voor ons maar voor zichzelf (volgens een recente peiling van het opiniecentrum Levada denkt bijna eenderde van de Russische bevolking dat de politiek er vooral is om zichzelf te verrijken).

Ten slotte schromen Poetin en zijn kliek er niet voor om ook de internetters aan te pakken. De rappende douanebeambten staan inmiddels allemaal op straat. De woordvoerder van Poetin heeft fel uitgehaald naar de makers van het Poetin-schietspel, waarvoor volgens hem geen toestemming is gevraagd aan het Kremlin.

De makers van Superpoetin laten zich daardoor in ieder geval niet afschrikken. Op hun website staat dat er een binnen enkele dagen een nieuwe aflevering te verwachten valt. Overigens krijgen ze van internetgebruikers ook veel kritiek te verduren: ze zouden zich hebben laten betalen door het Kremlin, om propaganda te maken voor de leiders, in de aanloop naar de presidentsverkiezingen. Die worden in 2012 gehouden en de campagne is onofficieel al in volle gang.

De makers laten die kritiek gelaten over zich heenkomen. „Het enige dat we wilden is voor wat actie zorgen in de doorgaans depressief makende Russische politieke scene”, zei Sergej Kalenik nog niet zo lang geleden.

Volg de avonturen van Superpoetin op: superputin.ru