Stresstest banken creëert onrust

Morgen wordt bekend welke Europese banken een financiële crisis aan kunnen. Er moet kritisch worden gekeken naar de Griekse obligaties. ‘Nu doorpakken.’

Een slechter moment is nauwelijks denkbaar.

De Europese Bankautoriteit (EBA) maakt morgen de resultaten van de stresstests bekend, net op het moment dat Europa al bijna onder de spanning bezwijkt. Onder dwang van beleggers op financiële markten zoeken Europese politici naar een uitweg uit de Griekse crisis.

Mogelijk is er morgen een Europese top waar een oplossing gepresenteerd wordt. Mogelijk wordt een deel van de Griekse schuld kwijtgescholden. Mogelijk. Niemand die het zeker weet. Niemand die kan zeggen hoe de eurozone er zaterdagochtend voor zal staan. Ophef over de gezondheid van de Europese banksector is daarom wel het laatste wat de banken zelf, politici en financiële markten kunnen gebruiken.

Toch zal morgen bekend worden gemaakt welke van de 90 geteste Europese banken – goed voor 65 procent van de pan-Europese bankbalans – een nieuwe financiële crisis niet aan kunnen.

Op zich zijn stresstests nuttige exercities. De resultaten kunnen duidelijkheid scheppen, mits de uitkomsten precies goed zijn: niet te kritisch, niet te slap. Juist in deze onzekere tijd kunnen markten duidelijkheid goed gebruiken.

Om geloofwaardig te blijven, moeten in ieder geval meer banken falen dan vorig jaar. Toen zakten slechts 7 van de 91 geteste banken, waardoor niemand de tests nog serieus namen. Prompt moesten twee geslaagde Ierse banken kort na de test alsnog door de overheid gered worden. Als uit de test duidelijk naar voren komt hoe de 90 Europese banken er voor staan, is ook helder welke maatregelen er genomen moeten worden. Dat levert stabiliteit en rust op.

Tegelijkertijd moet de uitkomst niet te veel stress opleveren. Als, zeg, de helft van de banken faalt, zal paniek toeslaan. Dat kunnen de banken zelf, de financiële markten en de Europese politici op dit moment ook weer niet hebben, daar zijn de tijden te onzeker voor.

Aan de hand van verschillende scenario’s heeft de EBA gekeken hoe de Europese banken er voor staan. Wat als de economie in de eurozone dit jaar een half procent krimpt? Of als de huizenprijzen fiks dalen? En ook de aandelenmarkten nog een klap krijgen? Blijven de banken dan overeind?

Banken doorstaan de tests als ze na het sombere scenario een kapitaalratio van minstens 5 procent hebben.

Maar of de stresstests voor rust of ophef zorgen zal volgens hoogleraar Dirk Schoenmaker, decaan van het Duisenberg Institute of Finance, afhangen in hoeverre rekening wordt gehouden met een fikse waardevermindering van staatsobligaties van Europese perifere landen. Want terwijl een een deel van de stresstest theorie is, is een ander deel al ingehaald door de praktijk. Er is al sprake van een nieuwe crisis, de schuldencrisis en ook sommige Europese banken kunnen daar heel veel last van krijgen. Dat zijn de banken met onder meer het Griekse schuldpapier op de balans.

Wat is er bijvoorbeeld gedaan met het staatspapier van Griekenland dat de banken op hun balans hebben staan, vraagt Schoenmaker zich af? De EBA kan banken moeilijk verordeneren te testen op een Griekse faillissement. Dat ligt politiek te gevoelig en zou de verwachting hebben gewekt dat Europese toezichthouders rekening hielden met een Griekse ondergang. Tot voor kort was dat geen geaccepteerde denkwijze voor Europese centrale bankiers en politici. Als compromis is besloten dat banken niet specifiek naar Griekenland kijken maar naar alle obligaties met een CCC-waardering. Ze moeten uitgaan van een waardeverlies van 40 procent op die obligaties. Griekenland is het enige land ter wereld met zo’n CCC-rating. De gevoelige vraag is of banken alleen de obligaties moeten afwaarderen waarmee ze handelen of ook de obligaties die ze tot het einde van de looptijd op de balans willen houden. Bij de vorige tests werd alleen naar het handelsboek gekeken, terwijl banken juist de meeste obligaties in het bankboek houden.

Schoenmaker hoopt dat er kritisch gekeken wordt naar de obligaties. „Nu doorpakken. Waardeer het schuldpapier dat banken hebben op marktwaarde. Als banken daardoor in de problemen komen, moet het opgelost worden.”

En zo kunnen de resultaten van de stresstest de politiek wel eens voor een voldongen feit stellen, zegt hoogleraar banken en financiën Harald Benink van de Universiteit van Tilburg. „In de politiek wordt nog gediscussieerd over afwaardering van de Griekse staatsschuld. Maar als dat in de stresstest als wel gebeurd, dan zullen een aantal banken nieuwe staatssteun moeten krijgen om niet om te vallen. En dan moet er wel een nieuwe ronde staatssteun volgen.”