Planetoïden zoeken en mensen helpen

Tom Gehrels, sterrenkundige en oud-verzetsstrijder, hielp duizenden planetoïden ontdekken met zelf ontwikkelde meetmethoden.

Op maandag 11 juli is in zijn woonplaats Tucson, Arizona, de Nederlands-Amerikaanse astronoom Tom Gehrels overleden. Gehrels verkreeg vooral faam door zijn onderzoek van planetoïden – kleine rotsachtige hemellichamen waarvan er vele honderdduizenden tussen de planeten van ons zonnestelsel rondzwerven. Hij heeft meer dan 4.500 van deze objecten helpen ontdekken, doorgaans in samenwerking met het Leidse astronomen-echtpaar Van Houten.

Gehrels groeide op in Halfweg, was tijdens de Tweede Wereldoorlog als tiener actief in het verzet en studeerde in 1951 in Leiden af in de sterrenkunde. Kort daarna verhuisde hij naar de VS, om in 1956 te promoveren aan de Universiteit van Chicago. In die tijd ontwikkelde hij een fotometrisch systeem voor het meten van de helderheden van planetoïden. In de jaren zestig was hij betrokken bij de ontwikkeling van een instrument voor de ruimtesondes Pioneer 10 en 11, waarmee onder meer een dunne buitenring van de planeet Saturnus werd ontdekt.

De afgelopen vijftig jaar werkte Gehrels bij het Lunar and Planetary Laboratory van de Universiteit van Arizona. Daar startte hij in 1980 het nog steeds lopende Spacewatch-project dat nieuwe planetoïden en kometen opspoort. Daarbij werd voor het eerst op grote schaal gebruikgemaakt van elektronische beeldchips (ccd’s) en een geautomatiseerd zoeksysteem. Met Spacewatch zijn meer dan 40.000 planetoïden gevonden, waarvan sommige een potentiële bedreiging voor de aarde vormen – iets wat Gehrels altijd zorgen heeft gebaard.

De laatste jaren van zijn productieve leven hield Gehrels zich vooral bezig met het ontwikkelen van een nogal merkwaardige ‘evolutietheorie’ over het heelal, die mystieke trekken vertoont. In kosmologische kringen werd deze theorie niet erg serieus genomen, maar daar kon Gehrels, die zijn e-mails nog wel eens afsloot met de spirituele woorden ‘Be the Sun’, niet mee zitten.

Tom Gehrels is 86 jaar oud geworden.