Dorp vol haat - beetje als België

‘Ginds, tussen de netels’, een toneeltekst van schrijver Dimitri Verhulst, wordt in een plantenkas opgevoerd door NTGent. Regisseur Marijke Pinoy: „De mens heeft de taak determinisme te doorbreken.”

De Vlaamse schrijver Dimitri Verhulst heet de toeschouwers welkom in het fictieve Belgische dorp Urtica. Hij nodigt ons uit gast te zijn op het trouwfeest van Emelyne, het meiske van het dorp. Muziek en dans luisteren het huwelijksfestijn op. Een echt feest wordt het niet. Al jarenlang wordt het dorp geteisterd door de gewelddadige vete tussen de families Delfosse en Muermans. De leden ervan staan elkaar naar het leven. Ze kelen elkaar. Op het trouwfeest dat zo gelukkig begint explodeert de strijd. Niet in de laatste plaats omdat het meisje, een Delfosse, ooit vree met een Muermans. Het geheim heeft ze zorgvuldig bewaard. Totdat het op de mooiste dag van haar leven tot een brute onthulling komt.

Maar gelukkig is daar tante Nelly. Zij serveert tomaat met crevettes, want zonder „tomaat met crevettes is een trouw gelijk een begrafenis”. Ginds, tussen de netels heet de nieuwe theatertekst van Verhulst, de auteur van romans als De helaasheid der dingen en Godverdomse dagen op een godverdomse bol. Verhulst is ook toneelschrijver, sterker, zijn „literaire aspiraties zijn gevormd in schouwburgen”, zegt hij. En: „In mijn adolescentenjaren in Sint-Niklaas richtte ik met enkele vrienden het ambitieuze theatergezelschap Theater A La Kart op en begingen we de heerlijke jeugdzonde om stukken te schrijven, te spelen, te regisseren, de hele bataclan. Maar ook nu nog is theater geen zotte bevlieging.”

Eerder schreef Verhulst Yerma vraagt een toefeling, een vrije bewerking van Yerma van de Spaanse schrijver Federico García Lorca. Ook Ginds, tussen de netels is geïnspireerd door Lorca, en wel zijn Bloedbruiloft. In samenwerking met regisseur Marijke Pinoy, de acteurs van NTGent en de jonge groep FC Bergman is Ginds... meer dan een vrije variant op Bloedbruiloft. Voor Verhulst is een „dansvloer waar mensen kunnen opkomen en afgaan naar believen het vertrekpunt van de voorstelling”. Die dansvloer bevindt zich in een serre van de Plantentuin Universiteit Gent, een locatie van glas en staal, omringd door in- en uitheemse flora.

Het is zondagmiddag. In de plantenkas klinken flarden van dansmedleys en dorpse fanfare. De acteurs zijn opmerkelijk gekostumeerd. Zo speelt een acteur de rol van de roddelzieke buurvrouw Lauretta, die beurtelings een stoffer en een gieter tussen haar billen geklemd houdt. De bruidegom ontdoet zich snel van zijn zwarte trouwkostuum en gaat in onderbroek verder. Dit soort dorpse types bevolken ook Verhulsts romans en verhalen.

De keuze voor de Plantentuin is ingegeven door een lijn uit het verhaal. Bruid Emelyne kan haar eerste liefde, een bioboer die brandnetels kweekt, niet vergeten. Dat zijn de netels uit de titel. Uiteindelijk gaat ze er op haar trouwdag met haar vroegere lief vandoor, en dat leidt tot drama en zelfs doodslag. Regisseur Marijke Pinoy speelt zelf mee. Zij vertolkt de rol van moeder van de bruidegom. Een van haar cruciale teksten luidt: „Vrouwen maken huwelijken kapot, maar mannen kennen pas rust als ze de hele wereld kapot hebben gekregen.” Pinoy: „De haat in Ginds... gaat over van moeder op kind, van generatie op generatie. Uit mijn eigen jeugd, ik kom uit de zuidwesthoek op de grens met Frankrijk, herken ik de ongenadige bekrompenheid van zo’n dorp waar iedereen roddelt, waar de roddelzieke vrouwen de haat en onvrede aan hun kinderen meegeven. Ze zijn erdoor vergiftigd. Daarom moeten we nú dit stuk van Verhulst spelen. Omdat het aantoont hoe uitzichtloos haat is als er geen tegenkracht van liefde, begrip en genegenheid is.”

Determinisme, dat is het volgens Pinoy. „In mijn dorp waren de kinderen van de dorpsbewoners gedetermineerd door hun ouders. Als vader of moeder in onmin leefde met hun buren, dan werd die haat overgeplant en doorgegeven. De kinderen konden niet anders dan die wrok overnemen. In zo’n kleine gemeenschap veroorzaakt determinisme een vicieuze cirkel die niemand kan of wil doorbreken. Een gemeenschap gevoed door haat, is een gedoemde gemeenschap.” In haar regie van Ginds, tussen de netels wil ze aantonen dat de mens de opdracht heeft dat determinisme te doorbreken, anders loopt het helemaal verkeerd af. „Kijk maar naar de lotgevallen op dat huwelijksfeest.”

Pinoy verwijst naar de huidige politieke situatie in België. „In België wordt dagelijks het idee gevoed dat Vlaanderen en Wallonië niets met elkaar gemeen kunnen hebben. Die verschillen worden extreem benadrukt in plaats van juist de gemeenschappelijke standpunten uit te lichten. Daar word ik zo triestig van. Dimitri Verhulst woont in Wallonië en is een Vlaamse schrijver. Hij ervaart gevolgen van de dramatische gespletenheid van dit land dagelijks.” Evenmin spaart ze de bezuinigingswoede in Nederland op cultuur. „De drastische bezuinigingen op cultuur, in Nederland en Vlaanderen, getuigen van minachting jegens kunstenaars. Kunst is juist noodzakelijk als denkpiste voor onafhankelijke, kritische geesten.”

’s Avonds is er een doorloop. Terwijl het donker valt over de plantenserre loopt het trouwfeest uit de hand. Drank vloeit als water. Gasten gedragen zich ambetant, er worden schuine moppen getapt. Buurvrouw Lauretta benadrukt nog maar eens dat de bruid gevreeën heeft met de aartsvijand. Tegen de moeder van de bruidegom vertelt ze met nauwelijks verholen gretigheid: „Het neemt niet weg dat gij binnenkort een schoondochter hebt waar ooit al eens een Muermans opgekropen heeft.” Het is bitter en wrang, en ook melancholiek. Dan breekt er een gevecht los tussen de bruidegom en de minnaar-van-vroeger, die opeens de minnaar-van-nu is. Ze raken verwikkeld in een trage choreografie van moord. Aan het slot speelt het jonge meisje Pierrette accordeon. Haar muziek en puurheid ontroeren. In de visie van de regisseur ligt in haar hoopvolle rol de droom besloten van een „gemeenschap die het determinisme doorbreekt”.

‘Ginds, tussen de netels’ van Dimitri Verhulst door NTGent. Première: 15/7 Plantentuin Gent. T/m 22/7. Inl. ntgent.be. Ook te zien op Theaterfestival Boulevard, Den Bosch, 4 t/m 13/8. Inl. festivalboulevard.nl