Ambtenaren N-Holland meldden corruptie niet

Met de aanleg van het Wieringerrandmeer in Noord Holland was weinig mis, blijkt uit onderzoek. Toch zijn er aanwijzingen gevonden voor een dubieuze bestuurscultuur, waarover ambtenaren niet spraken.

De provincie Noord-Holland is gezegend met een integer ambtelijk apparaat. Maar omdat de ambtenaren hun politieke bestuurders voor geen cent vertrouwden, werden belangrijke aanwijzingen voor corruptie in de afgelopen jaren niet gemeld.

Dat is, samengevat, de essentie van een langverwacht rapport dat Gedeputeerde Staten gisteren uitbrachten. Eigenlijk had het rapport vorige week al moeten verschijnen. Volgens bronnen op het Haarlemse provinciehuis is er op het laatste moment nog gesleuteld aan de conclusies.

Directe aanleiding voor het onderzoek is het strafrechtelijk onderzoek naar oud-gedeputeerde Ton Hooijmaijers. Tot zijn gedwongen aftreden als gevolg van het IJslandse bankenschandaal in 2009 was de VVD-politicus één van de belangrijkste machtsfactoren in de provinciale politiek. Als gedeputeerde Ruimtelijke Ordening en Financiën had Hooijmaijers een beslissende stem in de vele nieuwbouw- en ontwikkelingsprojecten waarbij de provincie betrokken was.

Dezelfde Hooijmaijers is sinds vorig jaar hoofdverdachte van een strafrechtelijk onderzoek dat draait om ambtelijke corruptie en omkoping. Eind maart deden de FIOD en Rijksrecherche huiszoeking. Sindsdien gonst het in de provincie van de geruchten. Hooijmaijers zou hebben geprobeerd om de oppositie tegen een vastgoedproject op het terrein van de voormalige kruitfabriek KNSF bij Muiden de kop in te drukken. Hooijmaijers zou tijdens een met wijn overgoten ‘kreeftendiner’ in het Amsterdamse Apollohotel projectontwikkelaars in de ontwikkeling van het Wieringerrandmeer hebben bevoordeeld. Enzovoort, Enzovoort.

Toen de geruchten aanhielden, besloot het nieuwe provinciebestuur de twee grootste projecten te laten doorlichten. Nu het rapport eindelijk klaar is, blijkt dat er eigenlijk weinig mis was met de ‘bestuurlijke besluitvorming’ rond de Wieringerrandmeer (inmiddels stopgezet) en het nieuwbouwproject in de Bloemandalerpoler tussen Muiden en Weesp. Voor de Wieringerrandmeer huurde Hooijmaijers op eigen houtje – en in strijd met procedures – een advocatenbureau in. Die beslissing werd ex post goedgekeurd door Gedeputeerde Staten. Er was ook nog een akkefietje met de bemiddelaar Cor Mul, die door Hooijmaijers werd gevraagd om te bemiddelen in het conflict met de gemeente Muiden over de ontwikkeling van het KNSF-terrein. Mul was een voormalige zakenpartner. Toch ontkende Hooijmaijers dat hij Mul kende.

Dat roept natuurlijk vragen op, maar het is nog wat anders dan omkoping. Het OM verdenkt Hooijmaijers er van steekpenningen tot een bedrag van 1,8 miljoen euro tehebben aangenomen. Als dat waar is, is de affaire het zwaarste geval van omkoping uit de geschiedenis van het openbaar bestuur.

Het onderzoeksrapport bevat aanwijzingen dat er wel degelijk wat aan de hand is geweest. Tijdens vertrouwelijke gesprekken hebben ambtenaren verteld over een „voorvallen”, waarbij men „het handelen en gedrag van de gedeputeerde heeft ervaren als een inbreuk op het integriteitsbeleid”. Omdat de incidenten geen betrekking hadden op de opdracht – onderzoek doen naar de Wieringerrandmeer en de Bloemdalerpolder – is onderzoeksbureau ISR de meldingen niet verder nagegaan. Bovendien doet de Rijksrecherche al onderzoek.

Opvallend is dat er intern geen alarm is geslagen. De ambtenaren, zo schrijven de onderzoekers, waren wel doordrongen van het belang van bestuurlijke integriteit, maar „voelen zich niet voldoende vrij om mogelijke integriteitissues te melden”. Ambtenaren hadden het gevoel dat de de provinciesecretaris niets met hun meldingen deed. Als dat wel gebeurde, dan werden schendingen in hun ogen ‘toegedekt’ door Gedeputeerde Staten en Commissaris van de Koningin Borghouts (GroenLinks). De onderzoekers van een „communicatiekloof” tussen de commissaris en zijn ambtenaren.

Kort nadat Hooijmaijers in 2009 moest aftreden vanwege de Landsbanki-affaire, moest Borghouts zelf het veld ruimen, omdat hij door de vingers had gezien dat Hooijmaijers circa 3.000 euro had uitgegeven met de provinciale creditcard zonder dat hij bonnetjes kon overleggen.

Zijn opvolger, oud-VVD minster Johan Remkes, heeft inmiddels aangekondigd dat álle projecten waar Hooijmaijers te maken heeft gehad, nog eens grondig moeten worden onderzocht. Codenaam van het onderzoek: ‘Operatie Schoon Schip’.