Stuiptrekking van een wereldorde

Europa dekt schulden met schulden toe, de VS drukken geld bij, China neemt het over.

„Eén ding weet ik: alles wordt anders.”

„We staan aan het eind van een tijdperk. De westerse hegemonie is voorbij. De Chinezen gaan het overnemen. Zij hebben het geld en groeipotentieel, niet wij. Hoe het nieuwe tijdperk eruit gaat zien, weet niemand nog. Eén ding weet ik: alles wordt anders.”

Freddy Van den Spiegel, ‘huiseconoom’ van de bank BNP Paribas Fortis in Brussel, ziet de eurocrisis niet als een gewone crisis. Voor hem is dit de laatste stuiptrekking van een wereldorde die al een tijdje tegen zijn uiterste houdbaarheidsdatum aan zit. Van den Spiegel maakt zich niet erg druk om de details van het noodfonds of van de leningen. „Zo zie je de grote lijnen niet.”

Wat zijn die grote lijnen?

„Ik ben 58. Ik ben opgegroeid in een wereld die bepaald werd door Amerika, Europa en Japan. Andere landen hadden óf niets te betekenen in machtstermen, óf zaten met planeconomieën achter het IJzeren Gordijn. Dat ging schuiven na de val van de Muur, toen ook landen als China zich tot de vrije markt bekeerden. Toen is de inhaalslag begonnen. De crisis die we nu meemaken, en die nog lang zal duren, is hét signaal dat het moment gekomen is om de fakkel opnieuw over te dragen.”

Wie moet het overnemen?

„China is de afgelopen twintig jaar zó gegroeid, zó rijk geworden, dat het ons is voorbijgestreefd. Ergens weten we dat, iedereen ziet weleens cijfers. Eerst verhuisden we onze fabrieken naar China. Een tijdje ging dat goed. Er was geen inflatie meer. De rente was laag. Zo vierden wij twintig jaar feest. China bouwde in die periode gigantische dollarreserves op, en de Amerikanen gaven uit. Chinezen spaarden en overspoelden ons met leningen, met kapitaal. Zolang zij hun goedkope producten aan ons verkochten, ging alles goed. Maar we komen aan het eind van die straat. China gaat óók innoveren.”

Worden we nu concurrenten?

„Ja. India ook. Het komt dichterbij dan we denken. Een drogisterijketen als Kruidvat is in Chinese handen. Een groeiend deel van de havens van Rotterdam en van Antwerpen is Chinees. Parfumerie Ici Paris XL: Chinees. China koopt de haven van Piraeus. Mittal kocht Arcelor en nu heeft India de Europese staalindustrie grotendeels in handen. Bierbrouwer AB InBev is grotendeels Braziliaans . Zo raken wij geleidelijk alles kwijt, maar door de cash die we ervoor terugkrijgen, beseffen we dat te weinig. We zullen het pas merken als alles is verkocht.”

Dat in de VS het bankwezen als eerste sneuvelde door te veel kredietverlening, kwam mede doordat China Amerika zoveel geld leende, zegt Van den Spiegel. „Regeringen nationaliseerden de banken. Maar nu sneuvelen er landen.” 

Gaat het bestaande systeem met een klap tegen de muur?

„Dat probeert iedereen te voorkomen. Ook China. Als de dollar instort, is China daar met zoveel dollarreserves niet bij gebaat. In Europa dekken we daarom schulden met schulden toe, waardoor we almaar kwetsbaarder worden. De Amerikanen drukken geld bij, terwijl ook zij weten dat het spel eigenlijk uit is. Maar doen we dat allemaal niet, dan is het nu metéén afgelopen. Zo speelt iedereen het spel mee tot het bittere eind. Intussen vernietigt het systeem zichzelf. Al vier jaar lang is er niets opgelost.”

Weet u echt niet hoe de nieuwe wereldorde eruitziet?

„Het is fascinerend maar waar: we verdiepen ons nauwelijks in China. Alleen als er natuurrampen zijn, zoomen we in. Verder weten we niets. We horen iets over Confucius. Eén zekerheid hebben we: de wereld wordt nooit meer als vóór de crisis.”

Wat betekent dat voor Europa?

„We moeten ons aanpassen aan een realiteit die we niet kennen. We hebben leiders nodig die ons daar doorheen kunnen loodsen. Churchills. Ik zie ze niet, u? Ik zie alleen leiders die net zo angstig zijn als het volk.”

„Alleen global governance kan de turbulentie in goede banen leiden. We kunnen ons met een bevolking van 800 miljoen mensen in het rijke Westen niet meer 80 procent van ’s werelds rijkdommen en energie blijven toe-eigenen, terwijl de overige 6 miljard mensen in de middeleeuwen blijven zitten. We moeten afspraken maken over de verdeling van grondstoffen, zuurstof en water. De enige twee bestaande fora die geschikt zijn voor dit soort onderhandelingen, zijn de G20 en het IMF.”

Kan zo’n ‘wereldbestuur’ wel werken?

„Het zal moeilijk zijn, maar het is de enige mogelijkheid. De tijd van westerse theekransjes is voorbij. Met kernwapens is het sinds 1945 ook gelukt. Als we ons best doen, kunnen we hier ook wat van maken.”