Italië verzoent onder druk Europa

Na een giftig interview van premier Berlusconi over zijn minister van Financiën sloegen de beurzen op hol. Uit landsbelang gaven politici elkaar gisteren de hand.

(L-R:) Finance ministers Wolfgang Schaueble of Germany, Evangelos Venizelos of Greece, Elena Salgado of Spain, Jan Kees de Jager of the Netherlands, Giulio Tremonti of Italy (back facing camera), Luc Frieden of Luxembourg and Michael Noonan of Ireland talk together before signing a treaty establishing the European Stability Mechanism in Brussels July 11, 2011. Euro zone finance ministers and officials met on Monday to discuss a second bailout package for Greece and the financial situation in Italy. REUTERS/Thierry Roge (BELGIUM - Tags: POLITICS BUSINESS) REUTERS

Bas Mesters

Onder druk van de overspannen financiële markten en bezorgde Europese partners hebben Italiaanse politici gisteren hun strijdbijl – tijdelijk – begraven. Ze beloofden elkaar dat ze „in het belang van het land” de parlementaire behandeling van de door Europa gevraagde bezuinigingen voor het einde van het weekend zullen afronden.

De oppositie blijft tegen, omdat de ombuiging van ruim 40 miljard euro pas grotendeels na de verkiezingen in 2013 zal ingaan. Maar ze beloofde de parlementaire stemmingen niet te vertragen. „Een daad van verantwoordelijkheidszin”, noemden de regeringscoalitie en oppositie het. Een eendrachtig signaal richting de markt, nu het vertrouwen in de capaciteit van Italië om de crisis het hoofd te bieden snel wegebt.

De toenadering keerde gisteren de vrije val van de beurskoersen. Samen met het nieuws dat Italië – mogelijk met hulp van de Europese Centrale Bank – zonder problemen 6,7 miljard euro heeft weten te lenen. Bij sluiting van de beurs gisteren stond de Mib-index in Milaan zelfs op 1,18 procent winst, terwijl alle andere Europese beurzen tot 1 procent verloren. Ook vanochtend stijgen de titels in Milaan met ruim 1 procent.

Het voorlopige herstel werd na zwarte vrijdag en maandag niet verwacht. Helemaal niet toen de beurs bij opening kelderde met ruim 4 procent. Het verschil tussen wat Italië en Duitsland voor een tienjarige staatslening moeten betalen, steeg tot recordhoogte van 347 basispunten.

Deze helse ochtend was voor minister Giulio Tremonti van Economische Zaken, die al twee nachten niet slaapt, aanleiding de bijeenkomst met ministers van Financiën in Brussel voortijdig te verlaten. Zijn mededeling: „Ik ga naar Rome om de begroting af te sluiten”. Hij sprak gistermiddag met oppositie en regeringspartijen. Hij deed kleine concessies, maar eiste en kreeg er snelheid voor terug. De begrotingsbehandeling, die normaal maanden duurt, wordt nu in dagen afgerond.

De adempauze bevestigt de veelgehoorde analyse dat de instabiele Italiaanse politiek zelf de aanval van speculanten heeft uitgelokt. Objectief staat het land er lang niet zo slecht voor als Griekenland. Italië beschikt over een sterke exportsector. Italianen hebben veel gespaard en dat compenseert deels de staatschuld. Het begrotingstekort is onder controle. Met de juiste hervormingen is ook de veel te hoge staatsschuld controleerbaar. Maar structurele ingrepen, blijven al jaren uit. De politiek heeft de crisis gebagatelliseerd. En juist daardoor dreigt nu een crisis door de staatsschuld.

Premier Berlusconi is volgens analisten hoofdverantwoordelijk voor de escalatie. Hij is bezorgder over de dagkoersen van zijn populariteit dan om de beurskoersen, klagen ze. Ze verwijten hem gebrek aan regie.

Berlusconi’s interview met la Repubblica afgelopen vrijdag zou de directe aanleiding voor de crisis op de beurs zijn. De premier zette frontaal de aanval in op minister Tremonti die internationaal juist wordt gewaardeerd, omdat hij de andere Italiaanse bewindslieden dwingt het begrotingstekort onder controle te houden. Berlusconi zei: „Tremonti denkt dat hij zelf een genie is en dat alle anderen gek zijn.” En: „Tremonti kijkt alleen naar de markten, ik ook naar wat het volk wil.”

Investeerders zagen Berlusconi’s commentaar als een aankondiging van de ontmanteling van Tremonti’s bezuinigspakket in het parlement om het vertrouwen van de kiezer terug te winnen. Ze begonnen Italiaanse schuldpapieren te verkopen.

Tremonti’s positie is dankzij de druk van zijn Europese collega’s en de internationale markt weer verstevigd. Maar het gevaarlijke politiek spel gaat ondertussen door.

De geruchten dat Tremonti mogelijk zondag al, als het bezuinigingspakket is aangenomen, aftreedt nemen toe. Berlusconi zou hem willen vervangen door ex-eurocommissaris Mario Monti. Volgens la Repubblica zou Monti daar wel voor voelen, op voorwaarde dat hij op termijn Berlusconi als premier kan opvolgen.

Het gemarchandeer achter de coulissen geeft aan dat de politieke wapenstilstand tijdelijk is. Voor even heeft het verzoek tot verantwoordelijkheidszin van president Giorgio Napolitano het gewonnen. Al was hem dat zonder de steun van Europese politici niet gelukt. Vooral de oproep maandag van bondskanselier Angela Merkel richting Italië om snel te handelen, sorteerde effect.

„Onprettig”, noemt commentator Massimo Franco het vandaag in de Corriere della Sera dat deze „politiek onder curatele stelling” door Merkel nodig was. Italië heeft externe druk nodig, schrijft hij. Alleen zo „slaagt het land er af en toe in zichzelf te beschermen tegen zichzelf.”