Het uur van de waarheid voor de euro breekt aan

De besluiteloosheid van Europa in de schuldencrisis, die nu al anderhalf jaar duurt, dreigt te leiden tot een scenario dat iedereen vreesde maar niemand kennelijk wilde voorkomen. Italië is terechtgekomen in het vizier van de financiële markten. Sinds afgelopen week is de Italiaanse rente met een vol procentpunt gestegen. Het renteverschil met Duitsland is het hoogst sinds de euro in 1999 het licht zag.

Daarmee kan Italië in een negatieve spiraal terechtkomen. Een hogere rente op de 1.800 miljard euro aan schuld die het land heeft uitstaan, zal het begrotingstekort op termijn sterk doen oplopen. Dat vooruitzicht veroorzaakt een vlucht uit de staatsleningen, waardoor de rente verder stijgt. De mogelijke gevolgen voor de eurozone zijn enorm. De redding van Ierland, Portugal en Griekenland, al moeilijk genoeg, is kinderspel vergeleken bij Italië. Een kwart van alle uitstaande staatsschuld in de gehele eurozone is Italiaans.

In directe zin is de ontluikende Italiaanse crisis te wijten aan een openlijke ruzie tussen premier Berlusconi en zijn minister van Financiën Tremonti. Maar dat hoeft op zichzelf niet de oorzaak ervan te zijn dat het land nu zo zwaar onder vuur ligt. Het is het gebrek aan daadkracht en vooral de onderlinge onenigheid van de eurolanden zelf die het besmettingsgevaar van de schuldencrisis zo virulent hebben laten worden dat het nu Italië heeft bereikt. Europa heeft zich in de afgelopen anderhalf jaar verloren in ad-hocbenaderingen, in een diep politiek conflict over het al dan niet onderling financieel steunen van deelnemende eurolanden en over de vraag of de banksector mee moet boeten voor de eventuele kosten van de schuldhulp aan de zwakke landen.

Al die tijd is het grote dilemma vermeden. Want er zijn in wezen slechts twee keuzes. Ofwel het grootste defect van de euro, een muntunie zonder politieke unie, wordt aangepakt. Dat betekent méér integratie en uiteindelijk de vestiging van een gezamenlijk financieel beleid, in welke vorm dan ook. Of de halve architectuur van de muntunie blijft gehandhaafd, en leidt uiteindelijk tot haar ondergang. Al het andere behelst details, waarover de discussie de werkelijke keuze slechts naar de nabije toekomst verschuift.

Europa is niet populair bij de kiezer en ook niet in Den Haag. Maar het moment van de waarheid nadert snel. Als niet voor een werkelijk gezamenlijke en structurele aanpak wordt gekozen, dan kan de crisis vanaf nu zeer snel en hevig verlopen. Het is altijd makkelijker om iets stuk te maken dan om het op te bouwen. Het is te hopen dat de ontluikende Italiaanse crisis voorlopig slechts een waarschuwing is.