Musical Road Show over geldbeluste Amerikanen

Honderden dollarbiljetten vliegen door de lucht in Road Show, de nieuwste musical van Stephen Sondheim, die in Londen wordt gespeeld in een gerenoveerde chocoladefabriek.

Addison Mizner heeft echt bestaan. In de eerste decennia van de twintigste eeuw was hij de lievelingsarchitect van de Amerikaanse rijken, die in de rij stonden om een exotisch huis met uitzicht op de Atlantische Oceaan bij hem te bestellen. En ook zijn broer Wilson bestond echt; hij was de man van twaalf ambachten en iets minder ongelukken, die zijn pokerwinsten razendsnel door zijn vingers liet glijden en zich daarna bluffend een weg baande langs elke vorm van windhandel die op zijn pad kwam. Ze zijn alle twee al in 1933 gestorven, maar ze komen weer tot leven in de musical Road Show, de nieuwste van de nu 81-jarige musicalvernieuwer Stephen Sondheim.

In de Menier Chocolate Factory, een tot bezienswaardig theater omgebouwde chocoladefabriek buiten het reguliere uitgaanscentrum van Londen, wordt Road Show sinds vorige week gespeeld als een compacte cavalcade van sepiagetinte scènes – op een smalle strook tussen twee tegenover elkaar opgestelde tribunes.

De show ontrolt zich in ruim anderhalf uur zonder pauze als een caleidoscopisch verhaal over de verrijzenis van het moderne, door geld geobsedeerde Amerika. Want de bravourebroer was niet de enige goudzoeker van de twee; ook de architect verkoos, toen het erop aankwam, het snelle succes van zijn jetsethuizen boven de artistieke idealen die hij ooit koesterde. Niet voor niets loopt het dertienkoppige ensemble voortdurend met dikke stapels bankbiljetten te strooien, tot de vloer ermee bezaaid ligt.

Stephen Sondheims vorige musical, het ook in een Nederlandse versie gespeelde Passion, dateert uit 1994. Sindsdien heeft hij, samen met scenarist John Weidman, aan de enscenering van de Mizners gewerkt. Dat ging met horten en stoten; de eerste productie werd al in 1999 gespeeld, onder leiding van de gerenommeerde theater- en filmregisseur Sam Mendes, de tweede in 2003, de derde in 2008 en dit is de vierde, die tevens wordt gepresenteerd als Europese première.

Of er ooit een Nederlandse versie zal worden gemaakt, is hoogst twijfelachtig. Daarvoor refereert deze show waarschijnlijk veel te veel aan het Amerikaanse variété-idioom en de Amerikaanse geschiedenis. Bovendien schrijft Sondheim nooit voor een massapubliek; op Broadway en in de Londense theaterwijk Westend worden zijn shows zelden of nooit meer vertoond. Voor musicalbegrippen bevindt zijn oeuvre zich in de marge.

Tijdens de ongewoon lange incubatietijd heeft Road Show al twee eerdere titels gehad (eerst Wise Guys, daarna Bounce) en ook is het script vaak grondig gereviseerd. Een van de belangrijkste – en meest recente – ingrepen geldt het lieflijke liefdesduet (You are the best thing that happened to me, so far): dat werd in de eerdere versies gezongen door architect Addison Mizner met een vrouw die in de ware geschiedenis helemaal niet voorkwam. Ze was verzonnen vanuit de gedachte dat er in een musical nu eenmaal altijd een (uiteraard heteroseksuele) romance moet zijn. Het heeft lang geduurd voordat de makers op het idee kwamen om die wetmatigheid nu eens met voeten te treden. Mizner was homoseksueel en had een verhouding met een schatrijke jongeman. En dus gaat het duet nu over een homostel.

Daar kijkt een regulier musicalpubliek van op. Maar voor hen is deze voorstelling dan ook niet bedoeld. In dit vaak zo behaagzieke genre is Sondheim altijd de meester van het onbehagen geweest.

Intussen vraagt menigeen zich af of Road Show, zijn zeventiende musical, ook zijn laatste zal zijn. „Ik weet niet of er nu nog een publiek is voor de shows die ik zou willen schrijven”, zei hij tegen de Daily Telegraph. „Maar dat zou natuurlijk geen beletsel voor me moeten zijn; ik voel me zelfs enigszins beschaamd dat die gedachte bij me is opgekomen. Het zou me niet moeten weerhouden.” En, even later: „Als ik iets had wat ik echt zou willen schrijven, zou ik het doen. Maar zoiets heb ik niet.” Het wachten is dus op een nieuw idee.

Road Show is door de Engelse critici goed ontvangen. Maar de voorstellingenserie in de vroegere chocoladefabriek is nog lang niet uitverkocht.

Te zien in de Menier Chocolate Factory, Londen t/m 17/9. Inl. menierchocolatefactory.com