Murdoch nu terug in de ring tegen 'captain Bob'

Rupert Murdoch en Robert Maxwell waren twee buitenstaanders die zich in 1969 kwamen indringen in het Britse media establishment. Letterlijk van buiten. Maxwell (‘Captain Bob’) was een Tjechoslowaakse oorlogsvluchteling die Engelsman was geworden, Murdoch was Australiër. Twee spektakelondernemers streden om News of the World , het zondags sensatieblad.

Murdoch won. Maxwell, tevens parlementslid (Labour; 1964-1970), stapte in de volgende overnamestrijd. Hij bleek de winst van een van zijn bedrijven kunstmatig te hebben opgeschroefd. In het officiële onderzoek noemden de overheidsinspecteurs hem ongeschikt (unfit) om een beursgenoteerd bedrijf te leiden.

Nu loopt mediaconglomeraat Newscorp van vader Rupert en zoon James Murdoch een vergelijkbaar risico. Zijn zij fit and proper, zeg maar ‘capabel en van onbesproken gedrag’, om gezien de beschuldigingen van afluister- en omkooppraktijken bij hun inmiddels opgedoekte News of the World en nu bij hun Sunday Times, volledig eigenaar te worden van de profijtelijke betaalzender BSkyB?

Newscorp bezit via zijn Britse mediadochter 40 procent van BSkyB en was dichtbij de finale toestemming voor de complete overname. Gisteren heeft Newscorp een nieuw onderzoek van de fusiecommissie geforceerd. Dat moet het publieke conflict depolitiseren. Newscorp ontkomt echter niet aan het oordeel van Ofcom, de aparte mediacontroleur. Ofcom toetst houders van een uitzendvergunning zoals BSkyB op het fit and proper criterium.

Wat dat criterium precies inhoudt, is nergens exact omschreven. Het is een typische van-geval-tot-geval en kwalitatieve toets. Maar wie het stempel krijgt, heeft in feite een beroepsverbod.

Niet alleen Ofcom gebruikt het criterium, het speelt ook bij bestuurders en commissarissen van beursgenoteerde bedrijven, bij voetbalclubs en in de financiële wereld. Voormalig financieel directeur Johnny Cameron van Royal Bank of Scotland, die de desastreuse overname van ABN Amro in 2007 hielp regisseren, bood vorig jaar zelf aan om geen echte baan in de City meer te nemen om te ontsnappen aan een formeel verbod.

Nederland vertrouwt traditioneel liever op het oordeel in het sociale ‘ons-kent-ons’ circuit.

Alleen wie een serieuze vergunning nodig heeft, zoals voor de exploitatie van een kerncentrale of voor een financiële instelling, krijgt een wettelijk verplichte toets. De Nederlandsche Bank en de AFM kunnen bestuurders en commissarissen in de financiële wereld afwijzen vanwege tekortschietende bekwaamheid en/of integriteit. Twee voorvallen breken probleemloos zakelijke carrières, zo leert de praktijk: calamiteiten à la DSB Bank en het geven van onvolledige informatie, zoals over fiscale boetes en faillissementen.

Nederland kent wel een unieke arbiter voor falend leiderschap: de Ondernemingskamer van het Amsterdamse gerechtshof. Het hof komt in beschikkingen regelmatig met kwalificaties van wanbeleid, maar consequenties voor bestuurders en commissarissen heeft dat zelden. Het smoort in collectieve verantwoordelijkheid. Zoals staatssecretaris Ben Knapen (Europa; CDA) zei over het wanbeleid bij zijn vroegere werkgever PCM, toen eigenaar van onder meer NRC Handelsblad: ik was een van de veertig personen die betrokken waren.

Waar iedereen een beetje verantwoordelijk is, verkruimelt alles.

De Britten zijn door schade en schande wijs geworden. Het oordeel ‘fout’ over Robert Maxwell was snel vergeten, tot zijn dodelijke val van zijn jacht in 1991. Daags later bleek hij het pensioenfonds van zijn kranten geplunderd te hebben. Zijn postume ontmaskering gaf de kwalificatie unfit profetisch kaliber. Murdoch (80) strijdt weer tegen Maxwell, niet tegen de man, maar tegen het brandmerk.

MENNO TAMMINGA