Medisch onderzoek blijkt achteraf dikwijls onjuist

Uitkomsten van medisch onderzoek blijken achteraf soms toch onwaar – of minder stellig waar dan uit later onderzoek blijkt. Zulk ontmaskerend onderzoek moet de dokterspraktijk veranderen, maar dat gebeurt niet altijd. Dat schrijven Amerikaanse onderzoekers en commentatoren in gisteren online gepubliceerde artikelen in het medisch-wetenschappelijke tijdschrift Archives of Internal Medicine.

Drie dokters uit Chicago analyseerden alle onderzoeksverslagen die in 2009 verschenen in The New England Journal of Medicine. Dat is het gezaghebbendste medisch-wetenschappelijke tijdschrift ter wereld. Onder de 212 gepubliceerde onderzoeken waren er 16 die concludeerden dat een eerder onderzoeksresultaat onjuist was. 19 andere zetten vraagtekens bij eerdere onderzoeksresultaten. Daartegenover stonden 16 onderzoeken die eerdere resultaten bevestigden. De andere 161 artikelen gingen over nieuwe of verbeterde behandelingen.

De auteurs noemen de teloorgang ‘medical reversal’ (omkering). Wat ze beschrijven valt echter ook onder het decline-effect dat december vorig jaar indringend werd beschreven door wetenschapsjournalist Jonah Lehrer in The New Yorker. De wetenschapsbijlage van deze krant besteedde eerder dit jaar uitgebreid aandacht aan dit ‘verweren van de waarheid’: onderzoeksresultaten zijn aanvankelijk veel sterker dan later blijkt. Soms blijft er zelfs niets van over.

In het nu gepubliceerde artikel staan een paar mooie voorbeelden van waarheidverwering. Neem het ‘verbod’ op gewichtheffen door borstkankerpatiëntes. Jarenlang kregen behandelde borstkankerpatiëntes het advies om niet zwaar te tillen, niet intensief te boenen, poetsen en schrobben. En zeker niet te gaan gewichtheffen. Waarom niet? Bij veel borstkankeroperaties haalt de chirurg ook lymfeklieren uit de oksels weg, omdat daar losgeraakte kankercellen in kunnen zitten. Ook bestraling van de tumor kan de lymfeklieren vernietigen. Die lymfeklieren verzorgen de lymfeafvoer uit de armen. Die kunnen daarna last veroorzaken door vochtophopingen. Jarenlang was het idee dat trainen tot beschadigingen en infecties in de armen zou kunnen leiden.

Niet dus, schreven Amerikaanse onderzoekers in 2009 in de The New England Journal of Medicine. Sportschoolbezoek en trainen met geleidelijk zwaardere gewichten is juist goed tegen de lymfezwellingen en geeft meer kracht. Dat wordt in Nederland inmiddels ook aanbevolen.