Debat schuldenplafond VS verhardt

De rechterflank van de Republikeinse partij neemt het voortouw in het debat over het schuldenplafond. Zonder extra belastingen geen akkoord, dreigt Obama.

Als Obama zich geroepen voelt om meer belasting te betalen, dan staat het hem vrij om een cheque uit te schrijven. Met die grap tartte het invloedrijke Republikeinse Congreslid Eric Cantor de Amerikaanse president gisteren in het kielzog van de zoveelste mislukte onderhandelingsronde over het verhogen van het schuldenplafond.

De politieke strijd over het schuldenplafond gaat niet zozeer over het verhogen van de leenlimiet (nu 14,29 biljoen dollar, ofwel 14.290 miljard), maar over de concessies die daaraan worden verbonden. Het Witte Huis heeft een zwakke uitgangspositie in de onderhandelingen. Het Congres heeft het laatste woord over begrotingskwesties en bij de tussentijdse verkiezingen van vorig jaar hebben Republikeinen daar aan macht gewonnen.

In ruil voor de door Obama gewenste verhoging van het plafond, is hij daarom bereid tot fikse bezuinigingen. Maar dan wil Obama wel dat de Republikeinen in het Congres hem tegemoetkomen en instemmen met een verhoging van de belastinginkomsten. Bezuinigingen én extra belastingen, dat is Obama’s recept om de staatsschuld blijvend terug te dringen. Dat moet een herhaling van de huidige impasse voorkomen.

Maar de Republikeinen verwerpen pertinent ieder voorstel voor extra belastingen. De afgelopen dagen hebben de hardliners de overhand gekregen. Onder druk van de rechterflank van de partij trok John Boehner, als voorzitter van het Huis van Afgevaardigden de belangrijkste Republikein in het Congres, afgelopen weekend zijn toch al wankele steun in voor Obama’s ‘Grote Akkoord’.

Dit allesomvattende pakket van Obama bevatte zowel bezuinigingen als extra belastinginkomsten. Het moest gedurende de komende tien jaar de staatsschuld terugdringen met mogelijk 4 biljoen dollar (bijna 2.880 miljard euro). Boehner was bereid tot een dergelijk gecombineerd pakket, zij het minder omvangrijk. Maar zonder steun van Republikeinse Congresleden zag Boehner niet langer ruimte voor meer belastingen. Ook al zou het vooral gaan om het dichten van mazen in de belastingwet voor rijke Amerikanen en internationale bedrijven.

Wat rest is een pakket van louter bezuinigingen. Congreslid Cantor zet zich daar nu voor in. Hij ontpopte zich gisteren als de nieuwe woordvoerder van de Republikeinen in de onderhandelingen, al staat Cantor als voorzitter van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden een treetje onder Boehner, die na vicepresident Joe Biden de tweede in lijn is als vervanger van de president. Cantors standpunt is duidelijk: „We willen niet in een zwakke economie extra belastingen heffen op burgers. De president en zijn partij wel.”

Het debat over het schuldenplafond grijpt terug op het eeuwige meningsverschil tussen Democraten en Republikeinen over de aanpak van economische crises. Obama koos voor een Keynesiaanse aanpak en probeerde de economie uit het dal te halen met extra overheidsuitgaven. Een heilloze weg, vinden de meeste Republikeinen en ook een deel van de Democraten. Het enige dat Obama heeft bereikt, zeggen ze, is een torenhoge staatsschuld, zonder de beloofde extra banen.

De onderhandelingen over het schuldenplafond gaan vandaag verder en Obama heeft gezegd dat hij iedere dag met congresleden zal overleggen, net zo lang tot er een akkoord ligt. De president is duidelijk gefrustreerd over de onwrikbare opstelling van de Republikeinen. „Ik zie geen uitweg als zij stokstijf blijven staan”, zei Obama gisteren tijdens een persconferentie.

President Obama heeft een duidelijk belang om vasthoudend te zijn: de verkiezingen van 2012. Dit is niet het moment om de handdoek in de ring te gooien. Maar ook zijn eigen partij begint te morren. Democraten in het Congres vinden dat de president te veel overheidsprogramma’s wil opofferen voor een akkoord met de Republikeinen.

Obama probeert de situatie aan te grijpen om de Republikeinen neer te zetten als hypocriet en koppig. Wel hoog opgeven over het terugbrengen van het begrotingstekort, maar niet openstaan voor een paar belastingverhogingen, dat geeft geen pas. „Ik ben bereid om de kritiek van mijn eigen partij over me heen te krijgen om iets te bereiken. Ik verwacht hetzelfde van de andere kant.”

De deadline van 2 augustus komt intussen iedere dag dichterbij. Dat is de datum waarop de Amerikaanse overheid volgens Obama en zijn minister van Financiën Timothy Geithner extra geld nodig heeft om de rente op bestaande leningen te kunnen aflossen. Komt dat geld er niet, dan kan Amerika zijn betalingsverplichtingen niet nakomen. Een deuk in de kredietwaardigheid van het land dreigt, waarschuwt Obama.

De president verwierp gisteren opnieuw de mogelijkheid voor een voorlopige oplossing, zoals een tijdelijke verhoging van het schuldenplafond voor een, twee, drie of zelfs zes maanden. Langer wachten met een definitief akkoord maakt de situatie alleen maar ingewikkelder. „We moeten onze spruitjes opeten”, zei hij op de persconferentie. „Als we het nu niet doen, wanneer dan wel?”