Slachtofferhulp heeft vooral veel uit te leggen

In vier jaar tijd verdween het geld bij Slachtofferhulp. De stichting heeft geen duidelijke verklaring. Die onwetendheid duidt op structurele problemen.

Bij Slachtofferhulp Nederland waren ze de laatste jaren nóg enthousiaster dan op het ministerie van Justitie. Terwijl de subsidie uit Den Haag in vier jaar tijd met eenderde toenam tot 16 miljoen euro vorig jaar, slaagde de stichting erin nog meer uit te geven aan de ondersteuning van slachtoffers en een uitbreiding van het takenpakket. Zij teerde in op haar reserves.

Nu is de nood aan de man. Het eigen vermogen is verdampt, drastisch ingrijpen is nodig om de continuïteit te waarborgen. Dat betekent twee miljoen bezuinigen en een vacaturestop. Gedwongen ontslagen worden niet uitgesloten, mogelijk verdwijnen er vestigingen. Maar „de dienstverlening aan slachtoffers zal niet lijden onder de noodzakelijke aanpassingen”, maakte de organisatie zaterdag in een bulletin bekend, nadat deze krant had geschreven over de penibele situatie. De vraag is waar Slachtofferhulp Nederland die miljoenen voor wilde gebruiken als het niet aan de ondersteuning van slachtoffers ten goede kwam.

Slachtofferhulp Nederland is volgens de zeven maanden geleden aangetreden directeur Harry Crielaars „zo arm als een kerkrat”. De organisatie heeft geen panden in bezit en huurt een bescheiden ruimte in een Utrechtse woonwijk. Maar het eigen vermogen werd toch opgesoupeerd. In 2007 besloot toenmalig directeur Jaap Smit, nu CNV-voorman, met instemming van de raad van toezicht en het ministerie van Justitie, planmatig meer uit te geven dan er binnenkwam. De organisatie zou te rijk zijn. Binnen drie jaar daalden haar buffers van 2,6 naar 0,7 miljoen euro eind 2009. De trend werd voortgezet, dus is het incasseringsvermogen van Slachtofferhulp Nederland nu om en nabij de nul.

Direct betrokkenen hebben zeer uiteenlopende lezingen van wat er aan de hand is. CNV-voorzitter en voormalig directeur Jaap Smit is „stupéfait”. Hij zegt dat de organisatie financieel gezond was toen hij op 1 juni 2010 naar de vakbond overstapte. Maar de cijfers tot die periode vertellen een iets ander verhaal; ook onder zijn bewind daalden de reserves tot een bedenkelijk niveau.

Jan Mans, al jarenlang voorzitter van de raad van toezicht (en bekend geworden als burgemeester van Enschede tijdens de vuurwerkramp) wijt de ‘vervelende situatie’ aan een duurder geworden cao. En de huidige directeur komt met een allegaartje van redenen: te snelle groei, hoge integratiekosten van afdelingen en achterstallig onderhoud. Maar Crielaars benadrukt vooral de gebrekkige financiële organisatie. Om een voorbeeld te noemen: de werknemers van Slachtofferhulp Nederland werden vorig jaar gemiddeld 20 procent duurder. Hoe dat kan? Crielaars spreekt van „een fout in de jaarrekening”. Daarnaast heeft hij nog „geen sluitend beeld” van de precieze oorzaken van de tekorten.

Die onwetendheid duidt op structurele problemen in de organisatie. Wat betekent dat voor de positie van huidig CNV-voorzitter Jaap Smit, de bestuurder die tot nu toe gold als de man die Slachtofferhulp Nederland succesvol op de kaart zette en professionaliseerde? Vallen er meer pijnlijke verrassingen te verwachten? Smits salaris steeg elk jaar behoorlijk. In de laatste vijf maanden bij Slachtofferhulp ontving hij 63.491 euro, dat is omgerekend ruim 150.000 euro op jaarbasis. Als er meer lijken uit de kast komen bij stichting, dan heeft de vakbondsman wel wat uit te leggen.

Aan de andere kant, het duurde zeven maanden voordat de nieuwe directeur Crielaars de financiële problemen aan zijn personeel meldde. Dat is rijkelijk laat. In het laatste jaarverslag, dat in mei uitkwam, klonk er nog geen onvertogen woord van de opvolger van Smit. Hij schreef: „Jaap Smit heeft de organisatie zeven jaar uitstekend geleid. In die jaren maakte hij van Slachtofferhulp Nederland een prachtige, volwassen organisatie.”

Slachtofferhulp Nederland is nog meer dan voorheen een verlengstuk van het justitiële apparaat, nu per 1 januari de rechtspositie van slachtoffers is versterkt. Daar passen geen twijfels bij over de zekerheid van de dienstverlening van slachtoffers. Laat staan dat niet duidelijk is waardoor die dienstverlening in de gevarenzone terecht is gekomen.

Een meerderheid in de Tweede Kamer eist van staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid, VVD) een onafhankelijk onderzoek. Dat lijkt geen overtrokken reactie op een in nood verkerende semipublieke instelling, die vorig jaar 16 miljoen euro subsidie van Teevens ministerie ontving.