Motief Tristan: God straffen door mensen pijn te doen

Winkelcentrum De Ridderhof na de schietpartij. Foto Reuters

Tristan van der V. geloofde al vanaf zijn veertiende dat hij met geesten in contact stond. De zelfverklaard ‘paranormaal onderzoeker’ bezocht eens ‘s nachts een begraafplaats om dat contact te intensiveren. God had hij afgezworen: de dader van de schietpartij in Alphen aan den Rijn werkte aan een eigen Bijbel, die hij het ‘Tegenwoord’ noemde.

Deze bevindingen komen uit het politieonderzoek dat hoofdofficier Kitty Nooy en korpschef Hollands-Midden Jan Stikvoort vanochtend presenteerden. Tientallen onderzoekers hebben afscheidsbrieven (ook van eerdere jaren), brieven aan God, notities, surfgedrag, verklaringen van mensen in Tristans omgeving en bandopnamen bestudeerd.

Schizofrenie van het paranoïde type
Die bandopnamen behoeven een toelichting. Tristan, de 24-jarige man die op 9 april 2011 zelfmoord pleegde nadat hij in een Alphens winkelcentrum zes mensen doodschoot, maakte gebruik van een EVP-recorder. EVP staat voor Electronic Voice Phenomena. Het apparaat belooft stemmen van geesten hoorbaar te maken en Tristan sprak er zelf ook gedachtes op in. De laatste weken deed het ding niet meer wat Tristan wilde. Mogelijk was hij ook daardoor van slag. “Schizofrenie van het paranoïde type”, luidt de post mortem diagnose van de onderzoekers. Tristan zou last hebben gehad van “terugkerende depressieve stoornissen” en “steeds sterkere denkbeelden over zelfmoord”.

Religiositeit en paranormale interesses krijgen veel aandacht in het onderzoek. In de puberteit kwam de Alphenaar met zijn christelijke opvoeding in de knoop. Hij hield God aansprakelijk voor alle leed en kwaad in de wereld. Bovendien zou nooit enig gebed van hem verhoord zijn. Wel dacht Tristan de stem van God gehoord te hebben. Hij had het ook over ‘aantikken’, een fysiek teken van gene zijde. Althans, zo ervoer hij dat. De officier hechtte aan de mededeling dat mensen nu niet in alle schizofrenen een potentiële ‘Tristan’ moeten zien. Niet het ziektebeeld heeft tot Tristans daad geleid, maar de combinatie van alle factoren in zijn leven. Die belevingswereld werd hem ondraaglijk.

Geïnteresseerd in bloedbad Columbine
Uit notities blijkt dat Tristan niet meer vertrouwde op de God waar anderen in geloven. “Let op; wie naar God bidt, praat met de duivel zelf. U bent gewaarschuwd”, schreef hij eens op. Tristan ontwikkelde een enorme haat tegen God, zegt de hoofdofficier. En twijfelde over wat anderen als psychische stoornis zagen. “Wat hij zag en hoorde is hij als waarheid gaan zien.”

Die intrinsieke wil bracht hem tot een andere interesse: de zogeheten spree shootings. In de laatste weken van zijn leven besteedde hij tientallen uren op internet aan informatie over het bloedbad op Columbine High School in 1999. Bijzondere aandacht ging uit naar Rachel Scott, het eerste slachtoffer onder de twaalf scholieren. “Geloof je in Jezus?”, vroeg de dader aan haar. Toen Scott die vraag beantwoordde met ‘Ja’ werd ze doodgeschoten. Dat Tristan dit boeiend vond, sterkt de onderzoekers in hun overtuiging dat hij “God wilde straffen door zijn schepselen pijn te doen”. Over mensen die soortgelijke massamoorden hebben gepleegd, zei Tristan tegen iemand in zijn omgeving: “Dit zijn mijn voorbeelden.”

Vriendelijke, eenzame jongen met zelfmoordneigingen
De leerprestaties van Tristan waren matig. Wel slaagde hij in 2003 voor de MBO-opleiding ‘Zorg en Welzijn’. Hij had diverse baantjes, veelal magazijnwerk. Arbeidsrelaties verliepen soms moeilijk door psychische problemen. “Ik schiet jullie allemaal dood”, zou hij volgens collega’s ooit geroepen hebben. Zijn baan verloor hij echter niet door slecht gedrag, maar door gebrek aan werk.

Naast zijn geestelijke obsessies, hechtte Tristan enorm aan zijn Mercedes en zijn drie wapens. Uit e-mails blijkt dat hij gericht op zoek was naar kogelmagazijnen en een kogelwerend vest. Op 9 april droeg hij zo’n vest, en een camouflagebroek. Ook was hij in het bezit van attributen met een duivelse symboliek.

Tristan stond, ondanks zijn stoornissen, ook bekend als “rustig en vriendelijk”. Een gewone, onopvallende leerling, zeggen oud-klasgenoten. Hij had nauwelijks vrienden, blowde af en toe en was meestal op zichzelf. Aan Hyves of Facebook deed Tristan niet. De politie heeft meerdere afscheidsbrieven gevonden. Uit 2004, 2005 en 2006. Op aandringen van zijn ouders ging hij dat laatste jaar in behandeling bij de GGZ. In 2008 deed Tristan twee zelfmoordpogingen.

GGZ wil niets zeggen over Tristan
Als de politieafdeling Bijzondere Wetten van al deze problemen op de hoogte was, zou Tristan waarschijnlijk geen wapenvergunning gekregen hebben. Maar de politie wist alleen van een gedwongen opname in 2006. Toevallig, omdat ze destijds zelf assistentie moest verlenen. Abusievelijk werd die informatie niet meegewogen in de beoordeling van Tristans geschiktheid voor een wapenvergunning. In 2005 was hem al eens een vergunning geweigerd, omdat hij een luchtdrukpistool had geleverd aan iemand die daarmee in de fout ging. In 2008, toen Tristan wel een vergunning kreeg, werd dat incident als verjaard beschouwd.

Hoofdofficier Kitty Nooy vraagt zich af of alle mensen en instanties in de omgeving van Tristan wel goed hebben geoordeeld. Zij hadden immers zicht op zijn geestelijke gesteldheid. In combinatie met Tristans bezit van en fascinatie voor wapens hadden er alarmbellen af moeten gaan. “Dit mag nooit meer gebeuren”, stelt korpschef Stikvoort. Daartegenover staat de houding van de GGZ en huisarts. Ook na wat Tristan heeft aangericht, handhaaft de instantie het medisch beroepsgeheim.

Eerder in deze serie:
Kunnen zelfontbranders als Tristan nog iemand in vertrouwen nemen?
Het intellect ligt aan de basis van het grofste geweld
Het Kill Team is angstaanjagend normaal
Jawel, ook in u schuilt een terrorist
‘Dreigers moorden niet en moordenaars dreigen niet’
FBI jaagt op zonderlingen als Jared Loughner
Gevangenissen zijn de nieuwe psychiatrische ziekenhuizen
Ga eens tekeer tegen de isoleer
Loughner mogelijk geïnspireerd door bekende grammaticagek