En dan moeten de Oranjemarsen nog beginnen

In Oost-Belfast is de politieke eendracht tussen katholieken en protestanten ver te zoeken. De ergste onlusten in tien jaar zouden er zijn aangewakkerd door een protestantse paramilitaire leider.

Residents stand next to a past burnt out vehicle in Ballyclare Northern Ireland Sunday July 10, 2011 after a night of loyalist rioting . Rioting broke out in Ballyclaire that left several police officers injured. A hijacked bus was used to ram a police vehicle and petrol bombs and other missiles were hurled by a crowd of up a 100 loyalists . (AP Photo/Paul Faith/PA) UNITED KINGDOM OUT ASSOCIATED PRESS

„Wij houden op als zij ophouden”, zegt ze. En ze wijst naar het metershoge hek van waarachter de bierflesjes en stenen vrijwel dagelijks haar achtertuin worden ingegooid. Aan de andere kant van het hek zegt hij: „Als zij onze kerk bekogelen en onze ramen inslaan, dan moeten wij ons wel verdedigen.”

Dit is het oosten van de Noord-Ierse hoofdstad Belfast, rondom Short Strand, een katholieke arbeidersenclave die is omgeven door protestante straten. Waar de politieke eendracht nog niet is doorgedrongen en het vijanddenken nog zo overheerst dat er maar iets hoeft te gebeuren, of de vlam slaat in de pan.

Hier vonden de afgelopen vrijdagen hevige rellen plaats, waarbij drie mensen werden neergeschoten. In bivakmutsen gehulde jonge protestanten bestormden Short Strand, en vielen huizen aan. Dat „leidde tot een antwoord” van katholieke inwoners, zegt een woordvoerder van de Police Service of Northern Ireland (PSNI). Het waren de ergste rellen in de wijk in tien jaar. Afgelopen weekeinde vonden ook elders in Noord-Ierland onlusten plaats.

Het oplaaiende geweld verraste. Het is weliswaar altijd onrustig aan de vooravond van het marsseizoen in Noord-Ierland. Dan trekken duizenden protestanten door de straten om de Slag aan de Boyne in 1690 te herdenken, toen de protestante stadhouder Willem III de katholieke Engelse koning James II versloeg. Maar politici, welzijnswerkers en de politie hadden de hevigheid van de rellen in Oost-Belfast niet voorzien. In spanning wacht men nu af hoe morgen de Oranjemars zal verlopen, die vlak langs Short Strand loopt.

Langs wat de bewoners de interface (het raakvlak) noemen en politici en welzijnswerkers optimistisch beschrijven als de peace wall (de vredesmuur), woont Kathy Hart, een 34-jarige protestante moeder van drie kinderen. Haar voortuin is keurig betegeld; er staan potten met geraniums en er hangen talloze Engelse vlaggen. Dan laat ze haar achtertuin zien. De zon komt nog net binnen over de muur, met daar bovenop ijzeren stekels en een metershoog hek. Ze wijst op de verfspetters, gebroken dakpannen, sterren in het keukenraam, en de barst in de olietank. Op de tuintafel een verzameling stenen, kapotte bierflesjes en brandbommen. „Je kan nog zoveel veiligheidsmaatregelen hebben, maar er zijn er die gewoon geen vrede willen.”

Waarom woont ze hier nog? Het huis is haar door de gemeente toegewezen, zegt ze. En strijdvaardig: „Zij willen dat we bang zijn. Maar dit is mijn huis.” Op dezelfde manier praat ze over de Oranjemars van morgen: „Het is een uiting van onze cultuur. Wij vallen hen toch ook niet aan op St Patrick’s Day?” [de nationale feestdag van de Ieren, red.]

Aan de andere kant van de interface is het beeld hetzelfde. St Matthews, de lokale katholieke kerk, is weliswaar open, maar ziet eruit als een vesting: tralies voor de ramen, een beveiligingscamera bij het Maria-beeldje in de rozentuin, en grote sloten bij de ingang langs Newtownards Roads, waar morgen de mars door komt. Liam MacManus (43) laat de schade aan zijn auto zien. De deuken zijn duidelijk niet van een aanrijding. Met plakband heeft hij geprobeerd de zijspiegel weer aan de auto vast te maken. Bij zijn huis staan de vijftienjarige vriendjes van zijn zoon op te scheppen over hoe ze ‘hen’ hebben weten weg te jagen. „Zij begonnen. We moesten wel terugslaan om onze gemeenschap te beschermen.” MacManus vertelt dat het een paar jaar rustig was in Short Strand. Wat is er veranderd? Hij haalt zijn schouders op. „Geen idee.”

De politie en welzijnswerkers denken het wel te weten. De eerste aanval was volgens de PSNI georganiseerd door de lokale leider van de Ulster Volunteer Force (UVF), een protestante paramilitaire groep die officieel sinds 2009 is ontwapend. De daaropvolgende waren reacties, gevoed door alcohol. Het is een ordinaire oorlog om controle. De ‘Beast of the East’ – niemand noemt zijn naam uit angst voor represailles – zou in het nauw zijn gedreven door een onderzoek naar drugshandel, en met de rellen willen laten zien dat hij nog steeds oppermachtig is.

Een andere theorie is dat hij de uitkomst vreest van een onderzoek van het Historical Enquiries Team, dat informatie heeft gegeven aan de PSNI over 15 moorden die tussen 1993 en 2000 door de UVF zouden zijn gepleegd. Ook heeft zich een verklikker gemeld bij de PSNI die UVF-leden zou verraden. De rellen zouden als afleiding moeten fungeren.

Feit is dat deze UVF-leider zijn buurtbewoners zo kon opjutten dat het geweld oplaaide. Het waren vooral jongeren, vertelt Tony McCusker van de Community Relations Council. Hij was adviseur van Mo Mowlan, de Britse minister voor Noord-Ierland, maar probeert nu door welzijnswerk katholieken en protestanten bijeen te brengen.In Oost-Belfast heerst grote werkloosheid, zegt McCusker. „Men heeft hier niet van de vrede geprofiteerd.” Grote investeringen in de scheepswerf ten noorden van de wijk, waar ooit de Titanic werd gebouwd, hebben geen werk gebracht. „Lid worden van een paramilitaire organisatie lijkt heel spannend. Het geeft status.”

Tegelijkertijd is het de vraag of het vredesproces echt schade lijdt onder de rellen. Die waren ook een beetje een waarschuwing, zegt McCusker. Toen er werd geschoten, voelde iedereen „dat we daar niet naar terug moeten”. Dat IRA-aanhangers zich niet mengden in de onlusten, is ook een goed teken. De Ierse republikeinen hebben in Sinn Féin een politieke vertegenwoordiging en als IRA-sympathisanten hadden teruggeschoten, zou „ook de politieke overeenstemming weer terug bij af” zijn.

Dat neemt niet weg dat de spanning terug is in Oost-Belfast. Kathy Hart: „Als je één protestant aanvalt, val je ons allemaal aan”.