Een mislukte samenleving is flauwekul

Wie zegt dat de multiculturele samenleving is mislukt, praat onzin.

Politici, veroorzaak a.u.b. geen populistische kortsluiting.

Na de toespraak van Maxime Verhagen op het CDA-symposium van 28 juni voelen velen zich gedwongen om een antwoord te formuleren op de vraag of de multiculturele samenleving inderdaad mislukt is. Politici van alle kanten staan klaar om luidkeels ja of nee te roepen, maar politici zijn vaak meer bekommerd om het retorische effect van hun uitspraken dan om de intrinsieke logica ervan. Bas Heijne was al iets voorzichtiger (NRC Handelsblad, 18 juni). Hij stelde zichzelf de vraag: „Stel dat de multiculturele samenleving wél gelukt was. Wat zou ik me daar dan bij moeten voorstellen?”

Als redelijk denkende mensen moeten we ons eerst afvragen wat we precies bedoelen als we zeggen dat iets ‘mislukt’ is.

Een doelstelling op zich kan nooit mislukken. Een betere gezondheid, een gemotiveerde medewerker, een hogere welvaart et cetera – ze zijn er of ze zijn er niet, maar ‘mislukken’ kunnen ze niet.

Hetzelfde geldt voor een activiteit op zich. Langer werken, efficiënter lesgeven, zorgvuldiger opereren et cetera – het gebeurt of het gebeurt niet, maar ‘mislukken’ kan het nooit.

Het enige wat kan mislukken, is het bereiken van een bepaalde doelstelling door middel van een bepaalde activiteit. Anders gezegd: alleen ‘pogingen’ kunnen mislukken – bijvoorbeeld pogingen om door middel van langer werken de welvaart te verhogen, of pogingen om door zorgvuldiger opereren de gezondheid te verbeteren.

Helaas hoor je mensen toch nog vaak zeggen dat een bepaalde activiteit is mislukt. Niet duidelijk is dan of ze daarmee bedoelen: 1. Dat de desbetreffende activiteit niet goed (of niet volledig) is uitgevoerd; of 2. dat met de desbetreffende (goed en volledig uitgevoerde) activiteit het beoogde doel niet is bereikt.

Van dit laatste kan overigens alleen sprake zijn als volstrekt duidelijk is wat het beoogde doel was. Dit moet expliciet zijn gedefinieerd.

Wie zegt dat de multiculturele samenleving is mislukt, zondigt tegen de logica.

Was de multiculturele samenleving een doelstelling? Dan kun je twisten over de vraag of de multiculturele samenleving wel of niet bestaat; niet of ze is ‘mislukt’. Je kunt je natuurlijk wel afvragen of het een juiste doelstelling was, maar dat is een vraag van een heel andere orde, die geheel los staat van het begrip ‘mislukken’.

Of was de multiculturele samenleving een activiteit? Zo ja, bedoelt de spreker dan dat die activiteit niet goed (of niet volledig) is uitgevoerd, of bedoelt hij dat een beoogde doelstelling niet is bereikt? In dit laatste geval – wat was dan die doelstelling?

Ik denk dat CDA-voorzitter Ruth Peetoom gelijk heeft als ze zegt dat de multiculturele samenleving „juist een gegeven” is. Als duidelijk is wat met dit gegeven precies wordt bedoeld, kun je je afvragen of we moeten streven naar een verandering ervan en zo ja, langs welke weg.

Alstublieft, dames en heren politici, veroorzaak geen populistische kortsluiting. Denk eerst even na wat uw uitspraken betekenen.

Eric de Winter is gepensioneerd. Hij was arts, directeur van de GGD te Arnhem en zorgmanager en -consultant.