'Portugal laat zich chanteren door Moody's'

Met drie andere Portugese economen klaagde José Reis

in mei de grote beoordelaars aan. Het bleef lang stil, tot de verlaging van de Portugese rating deze week. Opeens heeft de zaak prioriteit.

Toen José Reis dit voorjaar met drie collega-economen een aangifte deed tegen de drie grote kredietbeoordelaars, steunde aanvankelijk alleen links Portugal hem. Nadat beoordelaar Moody’s dinsdagavond onverwachts zijn rating van Portugal afwaardeerde tot een zogenoemde junkstatus, is dit in een klap veranderd. „Onze kritiek is nu gemeengoed”, vertelt Reis vanuit Coimbra, waar hij doceert aan de plaatselijke universiteit. „Alle politici en commentatoren, ook de rechts-liberalen, zijn nu richting ons standpunt opgeschoven.”

Het tekent hoe hoog de Portugese volkswoede over Moody’s deze week oplaaide. De eind juni aangetreden nieuwe centrum-rechtse premier Pedro Passos Coelho sprak van „een stomp in de maag”. Passos heeft de toch al lastige taak de hervormingen en bezuinigingen door te voeren waartoe het euroland zich begin mei verplichte in ruil voor 78 miljard euro aan noodleningen van het IMF en de EU. Volgens Moody’s is de kans groot dat deze ingrijpende maatregelen de economie zo verstikken, dat ze niet haalbaar blijken. Dit vergroot de noodzaak tot een tweede ronde noodhulp of herstructurering van de schuldenlast, voorspelt Moody’s .

Portugal en de rest van Europa bekritiseerden Moody’s analyse fel. Econoom Reis toont zich niet verrast door de afwaardering van Moody’s. De kern van zijn kritiek op de drie beoordelaars luidt dat zij hun machtspositie aanwenden om nationale overheden te verzwakken in hun strijd met de financiële sector. „Grote spelers in het financiële systeem zijn gebaat bij instabiliteit van de Europese economie en munt. De adviezen van de kredietbeoordelaars leiden tot volatiliteit en dienen zo de belangen van de sector.”

In de aanklacht die Reis begin april indiende tegen Moody’s, Standard & Poor’s en Fitch meent de econoom bewijs te hebben voor belangenverstrengeling. De aangifte vermeldt bijvoorbeeld dat S&P deels in handen is van Capital World Investors dat ook voor miljarden aan Zuid-Europese staatsobligaties bezit. In werkelijkheid heeft Capital World 12 procent van de aandelen van McGraw-Hill, de beursgenoteerde eigenaar van S&P.

In mei besloot het landelijke OM de aangifte in behandeling te nemen. Daarna bleef het stil. Totdat deze week de woede over Moody’s explodeerde. Donderdag meldde het OM dat de aanklager prioriteit geeft aan de zaak en de beurswaakhond CMVM om informatie en hulp bij het onderzoek heeft gevraagd.

De kans op daadwerkelijke strafrechtelijke vervolging van de agentschappen lijkt echter klein. De in de VS geregistreerde bureaus beroepen zich op hun recht op vrijheid van meningsuiting, diep verankerd in de Amerikaanse grondwet. Reis: „Dit excuus is een bewijs voor de zwakheid van hun analyses. Het zijn slechts meningen die ze verkopen. We zouden er veel minder waarde aan moeten hechten.”

Het zijn, beaamt Reis, echter Europese lagere overheden zelf geweest die besloten de kredietbureaus in te huren en hun adviezen serieus te nemen. Reis: „Het enige positieve aan dit schandaal is dat eindelijk het besef doordringt, dat we ons financiële stelsel anders moeten organiseren.” De afgelopen dagen zegden sommige Portugese regionale overheden hun contracten met Moody’s al op nadat ook zij afgewaardeerd werden.

Volgens Reis moet deze les doorgetrokken worden. Landen, zijn kwetsbaar voor de „chantage” van de kredietbeoordelaars doordat burgers, bedrijven, banken en overheden zich tijdens de jaren voor de crisis in de schulden staken. „Ze werden hiertoe aangejaagd door de financiële sector, de kredietbeoordelaars incluis. Natuurlijk moeten deze schulden uiteindelijk afgebouwd worden. Maar die agentschappen zijn onverzadigbaar. Er is geen herstel mogelijk als we alleen maar bezuinigen. We moeten tegelijkertijd ook de economie verstevigen.”

Reis pleit voor een Europese ‘New New Deal’, een investeringsprogramma om het continent uit de crisis te slepen. Het EU-budget zou hiervoor vervijfvoudigd moeten worden. Momenteel is hier – vooral in Noord-Europa – geen politiek draagvlak voor, erkent Reis. „Maar als we deze aanval op Europa laten voortduren, is het een kwestie van tijd voordat de eurocrisis zich ook de kern van de muntunie invreet. Misschien dat de rest van Europa dan eindelijk solidair wordt.”