Naar Taganrog

‘Elvis Presley was de zoon van de keizerin van Venus en een smokkelaar uit Taganrog.’ Het is een regel uit een lied van de Russische rockgroep Aquarium waarvan de waarheid niet zeker is. Maar toch, die smokkelaar uit Taganrog vond ik minstens even romantisch als de rode maan die door het kapotte dak van de dancing schijnt in de beroemde Bilbao-Song van Bertolt Brecht en Kurt Weill. Soms is de klank van een naam genoeg. Ik wilde naar Taganrog.

Het is een Russische havenstad aan de Zee van Azov, het noordelijkste stukje van de Zwarte Zee. De plaats heeft een geschiedenis die teruggaat tot een Griekse vestiging in de zevende eeuw voor Christus. Het is de geboortestad van Anton Tsjechov. En kort geleden was het de stad waar de wederopstanding van Alexander Morozevitsj plaatsvond.

Die was er in een wedstrijd die de Higher League wordt genoemd. Het is een kwalificatiewedstrijd voor de Superfinal, het tot acht schaakreuzen beperkte kampioenschap van Rusland.

Morozevitsj stond in 2008 een half jaar lang tweede op de wereldranglijst, eerst achter Anand en daarna achter Topalov. Tweede van de wereld, met een wilde en vaak ondoorgrondelijk vreemde stijl van spelen die hem een publiekslieveling maakte. Wat zou het leuk zijn als zo’n buitenbeentje eens om het wereldkampioenschap mocht spelen, dachten velen. Ik dacht dat hij dan geen enkele kans zou hebben, maar toch zou ik het graag zien.

In de drie jaar daarna liet Morozevitsj bijna honderd ratingpunten door zijn vingers glippen en daalde hij ver op de ranglijst. Hoe het kwam, daar liet hij zich nooit over uit. Er werd gezegd dat zijn gezondheid niet goed was, en ook dat hij zijn zieke ouders moest verzorgen, maar of dat waar is weet ik niet.

In juni besloot hij op het laatste moment om mee te doen aan die Higher League in Taganrog. „God verhoede dat ik me voor de Superfinal plaats”, zei hij tegen zijn vrienden.

God heeft het niet verhoed. Morozevitsj won het toernooi in grote stijl en zei daarna in een interview: „Ik speelde een beetje, herinnerde me hoe dat ging, en begon beter te spelen.” Nu moet hij in augustus in de Russische Superfinal spelen, met Kramnik en andere Russische topspelers. Deze maand speelt hij in Biel, waar Magnus Carlsen meedoet. Hij maakt zich zorgen. ‘Uw zorgen zouden wij graag overnemen’, denken veel topschakers.

Alexander Morozevitsj - Sanan Sjoegirov, Taganrog 2011

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 Lb4 4. Dc2 0-0 5. Pf3 c5 6. dxc5 Pa6 7. c6 bxc6 8. g3 d5 9. a3 Lxc3+ 10. Dxc3 Pc5 11. cxd5 Pfe4 12. Dc2 cxd5 13. Le3 Pd7 14. Lg2 La6 15. 0-0 Tc8 16. Dd1 Dc7 Na het vrij ongebruikelijke openingsspel van Morozevitsj hoeft zwart zich met zijn actieve stukken voorlopig geen zorgen te maken. 17. Te1 Db8 18. Pd2 Pd6 19. Da4 Lb5 20. Db4 Pf5 21. Lf4 e5 22. Lh3 a5 23. Dxa5 Pe7 Nu is wits loper in moeilijkheden, maar Morozevitsj heeft een interessante oplossing in petto. 24. a4 Lc6 25. b4 exf4 Zwart ziet van stukwinst af. Na bijvoorbeeld 25...Tfd8 (of 25...Dd6 26. Lxe5) 26. Lg5 f6 27. Lh4 g5 28. b5 La8 29. Db4 Pg6 30. Lxg5 fxg5 31. a5 heeft wit voor zijn stuk aan twee kanten van het bord mooi spel. 26. b5 fxg3 27. hxg3 Dd6 28. bxc6 Pxc6 29. Dc3 f5 30. Pf3 Pce5 31. Da3 Dh6 32. Kg2 Tcd8 33. Da2 Dd6 34. Ted1 Pc5 35. Da3 Pc4 36. Db4 f4 37. Tac1 De7 38. Txc4 Ik zag niets anders, zei Morozevitsj later. Zijn kwaliteitsoffer is zeker correct. 38...dxc4 39. Txd8 Txd8 40. gxf4 Simpeler en beter was eerst 40. Dxc4+. 40...Dd6 41. Pe5 g5 Een riskante zet die niet nodig lijkt. 42. f3 Dd5 43. Pg4 Kh8 44. Pe3 Dd4 45. Pf5 Dd2 46. Dxc5 Dxe2+ 47. Kg3 gxf4+ 48. Kh4 Het begin van een verre tocht. Zwart heeft geen eeuwig schaak. 48...De1+ 49. Kh5 De2 50. Lg4 Dh2+ 51. Ph4 De2 52. Pf5 Dh2+ 53. Kg5 Tg8+ 54. Kf6 Db2+ Met 54...h5 kon zwart waarschijnlijk remise bereiken. 55. Ke6 Te8+ 56. Kf7

De witte koning kan op zijn verre post niets aangedaan worden. 56...De5 57. Dxc4 Ta8 Na 57...Td8 komt 58. Dc6 en zwart kan dameruil niet vermijden. 58. Dd4 Dxd4 59. Pxd4 Txa4 60. Pe6 Tb4 61. Kf6 Kg8 62. Lf5 Tb6 63. Kg5 Kf7 64. Pxf4 Staat wit gewonnen? Zonder zwarts h-pion kan die vraag door de tablebases met absolute zekerheid bevestigend beantwoord worden, en ik denk dat die h-pion weinig verschil maakt. 64...h6+ 65. Kg4 Tb4 66. Le4 Tb5 67. Pd5 Ta5 68. f4 Kg7 69. f5 Kf7 70. Kf4 Ta8 71. Lf3 Ta1 72. Lh5+ Kg7 73. f6+ Kf8 74. Pc7 Tf1+ 75. Ke5 Te1+ 76. Kd6 Tf1 77. Pe6+ Kg8 78. Ke7 Zwart gaf op. Hij moet zijn toren geven en gaat dan snel mat.