Hubbletelescoop of Lemaîtretelescoop?

Dr. Edwin Hubble, Mt. Wilson Observaory astronomer is shown in this undated photo. (AP Photo) ASSOCIATED PRESS

De Amerikaanse astronoom Edwin Hubble (1889-1953) was een buitengewoon ambitieus man. Wetenschapshistorici wisten dat al lang. En het verbaasde niemand. Was Hubble een ambitieloze figuur geweest, dan zou de Hubble-ruimtetelescoop zijn naam niet dragen.

Maar een wiskundige uit Zuid-Afrika en een astronoom uit Canada denken daar nu toch een beetje anders over. Hubble was wel erg eerzuchtig, zo schrijven zij in twee onafhankelijke publicaties op preprintserver arXiv. En in zijn tomeloze ambitie veegde hij het werk van een collega-astronoom behendig onder het tapijt.

De crux van die beschuldiging zit in de constante die lang geleden al naar Hubble is vernoemd. Hubble introduceerde hem in 1929 in een fameus geworden publicatie, als maat voor de uitdijing van het heelal. Hij liet zien dat het licht van verre sterrenstelsels alsmaar roder kleurt naarmate de stelsels verder weg staan. Ofwel: hoe verder weg een stelsel, hoe langer de golflengte van zijn licht. Daaruit leidde Hubble af dat onze kosmos uitdijt – de golflengte van het licht rekt dan met deze uitdijende ruimte mee.

Revolutionair, inderdaad. Maar niet nieuw, stellen Block en Van den Bergh. Want al in 1927 beschreef de Belgische jezuïetenabt en astronoom George Lemaître in Annales de la Société scientifique de Bruxelles hetzelfde fenomeen. Sterker, ook Lemaître ontdekte dat een constante (van vergelijkbare waarde) die uitdijing goed beschrijft. Alleen: in de Engelstalige wereld drong dat nimmer door, want alle passages over de constante zijn bij het vertalen verwijderd. Erger, de constante is zelfs uit een formule gehaald.

Wie dat gedaan heeft, is een raadsel, schrijft Van den Bergh diplomatiek. Maar Block stelt onomwonden dat Hubble er de hand in moet hebben gehad. Hubble stond bekend om zijn slordige manier van citeren, betoogt hij, en om zijn eerzucht zonder grenzen.

Op de website van Nature reageren wetenschapshistorici vooralsnog lauw. Dat in de vertaling passages ontbreken was al langer bekend, zeggen zij, maar dat Hubble daarvan wist is nog steeds niet hard bewezen.

Block laat zich niet ontmoedigen. Hij heeft zijn werk gepresenteerd op een congres in Cambridge en hij heeft de ruimtevaartorganisatie NASA alvast een naam aan de hand gedaan voor de opvolger van de Hubble: Lemaître Space Telescope.

Margriet van der Heijden