Anoniem gekozen: Haagse zomerexpo

Vandaag gaat in het Haags Gemeentemuseum de Zomerexpo open, met werk dat amateurs en kunstenaars anoniem konden aanbieden.

Eerst kijken naar het kunstwerk en dan pas de naambordjes lezen. Zo hoort dat in een museum. Bovendien is het een leuke manier om je parate kunstkennis te testen. Zou dat portret van die jongen met die opvallend rode bos krullen een foto van Desiree Dolron zijn? En dat uit papier geknipte portret van Amie Dicke?

Op de Zomerexpo, die vandaag opent in het Haags Gemeentemuseum, kom je met die parate kunstkennis niet ver. Een groot deel van de 250 deelnemende kunstenaars is totaal onbekend en exposeert waarschijnlijk voor het eerst in een museum. Ze noemen zichzelf amateur, of zijn ooit wel opgeleid tot kunstenaar maar nooit echt doorgebroken. De foto van de rode krullenkop blijkt bij nader inzien gemaakt door Mirjam Brinkhof (Arnhem, 1965), het uitgeknipte portret door de mij al even onbekende Ellen Faber (Amsterdam, 1961).

In Engeland is de door de Royal Academy georganiseerde Summer Exhibition al jaren een begrip, waar zich voor iedere editie tienduizenden kunstenaars inschrijven. Hun werken worden anoniem aan een jury voorgelegd, die zich dus niet kan blindstaren op grote namen of reputaties. Diezelfde formule is nu voor het eerst ook in Nederland toegepast, en met succes. De toeloop tijdens de voorrondes van de Zomerexpo was zo massaal dat de inschrijving noodgedwongen eerder gesloten werd omdat de jury de stroom van schilderijen, foto’s, video’s en sculpturen niet meer kon bolwerken. In totaal werden 4.750 kunstwerken aan de juryleden voorgelegd. Slechts 5 procent doorstond de test en belandde in het Gemeentemuseum.

Daar hangen ze nu dicht opeengepakt boven en naast elkaar, thematisch gerangschikt op genres als landschap, portret en stilleven. Een gemene deler is er niet, de enige criteria waren de afmetingen (maximaal twee bij twee meter) en het gewicht (maximaal 40 kilo). Er is veel fotografie, en opvallend veel figuratieve schilderkunst. Maar je stuit er ook op een video van iemand die de takken van de bomen in zijn tuin groen schildert, op een jurkje waarop het medische dossier van de maakster is afgedrukt, op een lichtobject dat gemaakt is van paardenbloempluisjes en op een installatie met porseleinen diepvrieskippen.

Het heeft iets weg van een bezoek aan een eindexamenexpositie, deze Zomerexpo. Je dwaalt langs beelden die kersvers zijn en die je, op twee of drie na, nooit eerder hebt gezien. Het is een tentoonstelling waar je nieuwe talenten kunt ontdekken, vandaar ook dat de conservatoren van het Gemeentemuseum er al gretig zijn komen grasduinen. Het grote verschil is dat de meeste deelnemers aan de Zomerexpo geen twintigers meer zijn, maar veertigers of vijftigers. Opvallend is ook dat meer dan de helft van hen vrouw is, wat doet vermoeden dat er een hoop mooie carrières door kinderwensen gefnuikt zijn.

Kunst die echt hip of cutting-edge is zul je op deze tentoonstelling niet vinden. Je treft er veel adepten van bekende kunstenaars als Marlene Dumas, Julian Opie of zelfs Piet Mondriaan. En soms zijn er werken langs de strenge blik van de jury geglipt die toch echt de grens van kitsch of huisvlijt voorbij zijn. Maar over het algemeen is de kwaliteit boven verwachting hoog en stemt het vrolijk om te zien hoeveel onontdekt talent zich in Nederland schuilhoudt.

Er is op deze expositie zelfs ruimte voor een paar fraaie staaltjes maatschappijkritiek. Zo maakte fotograaf Jan Banning (Almelo, 1954) – misschien wel de bekendste deelnemer aan de Zomerexpo – een prachtige remake van Vermeers brieflezende vrouw. Alleen is het meisje op zijn foto een gehoofddoekte Marokkaanse die, als je goed kijkt, een formulier van de immigratiedienst in haar handen heeft.

Zomerexpo 2011: Anoniem gekozen. T/m 21 aug , Haags Gemeentemuseum. Inl: zomerexpo.nl. Tv 9 juli AVRO Kunstuur, 17-18u, Ned 2.