Schimmelspel rond redding van Bank van Moskou

Een faillissement van de Bank van Moskou is afgewend. Maar hoe deze de grote Russische stadsbank is gered, blijft onduidelijk. Bankexperts sluiten niet uit dat de bank onderhands van eigenaar is verwisseld met een constructie waarin de staat financieel het nakijken heeft.

De Bank van Moskou is gered. Een door de staat gegarandeerde lening van 14 miljard dollar wist begin deze week een faillissement van de stadsbank te voorkomen.

Die lening, de grootste uit de Russische geschiedenis, werd toegekend nadat bleek dat de bank een derde van haar activa aan ‘problematische leningen’ had afgesloten. Onder meer met Jelena Batoerina, de rijkste vrouw van Rusland en echtgenote van de in september 2010 afgezette burgemeester Juri Loezjkov van Moskou. Zij zou 415 miljoen dollar hebben gekregen voor een vastgoedproject.

De financiële wereld in Moskou schrok zich rot. De Bank van Moskou, met 100.000 zakelijke en 9 miljoen particuliere klanten de op vier na grootste bank van Rusland, zou in zijn ondergang wel eens andere Russische banken kunnen meesleuren. Natalia Orlova, hoofd van de economische afdeling van de Alfabank, een andere grote Russische bank, vergeleek de situatie in The Moscow Times zelfs met die van het Amerikaanse Lehman Brothers, dat met zijn faillissement aan de wieg stond van de kredietcrisis van 2008.

De naderende catastrofe werd twee maanden geleden ontdekt, toen de president-directeur van de Bank van Moskou, Andrej Borodin, werd afgezet tijdens een overname door een van de geldschieters, VTB-bank, die voor 85,5 procent in handen is van de Russische staat. Borodin is inmiddels voortvluchtig, maar ontkent op zijn blog verkeerd te hebben gehandeld. Toch wordt hij ervan beschuldigd sinds het begin van dit jaar ruim 13 miljard dollar van de activa van zijn bank te hebben geleend aan offshore-bedrijven of aan bedrijven waar hij zelf belangen in heeft.

De nieuwe president-directeur van de Bank van Moskou, Michail Koezovljev, verwacht hoogstens de helft van dat geld terug te kunnen vorderen. „We staan in direct contact met hen aan wie we hebben geleend”, zei hij begin deze week in een interview op de Russische radio, in een poging zijn klanten gerust te stellen. „We hebben weliswaar de Bank van Moskou gekocht, maar niet Borodins zaakjes op het gebied van bosbouw, wodka- en wijnproductie en landbouw.”

Sinds afgelopen lente licht de Federale Rekenkamer de Bank door. Inmiddels zijn drie grote problemen vastgesteld: de omvang van de leningen, de enorme schuldenlast en de samenwerking met bedrijven die niet in het profiel van de bank passen. „Inmiddels is 7 procent van de kredietportefeuilles gechecked”, zegt Michail Bjesgmjelnitsyn, auditor van de Rekenkamer.

Bjesgmjelnitsyn zegt dat het onderzoek in november zal zijn voltooid. „In maart hadden we het nog over een tekort van 33 miljard roebel (1,17 miljard dollar). Op 1 juni was het al gestegen tot 200 miljard (7,1 miljard dollar). Het lijkt erop dat we uitkomen op ruim 300 miljard (10,7 miljard dollar). En ook al is het niet duidelijk hoeveel er teruggegeven zal worden, de bank is druk bezig met terugvorderen, ook via de rechter. Een van de grootste leningen is op die manier onlangs al terugbetaald.”

Tot zover lijkt alles in orde. Maar wie iets verder kijkt, ziet dat er op de achtergrond van het afgewende bankroet iets heel anders aan de hand is. Volgens deskundigen in de bankwereld zou er namelijk sprake kunnen zijn van een raiderstvo – een illegale overname van een bedrijf. In dit geval de overname van de Bank van Moskou door VTB en haar zakenpartner Vitali Joesoefov.

Niet voor niets begon de Bank van Moskou pas te wankelen nadat de oppermachtige burgemeester Loezjkov ineens door president Medvedev werd afgezet en zijn machtsbasis in de hoofdstad was verdwenen. Loezjkov had aan de wieg gestaan van het succes van de bank, die hechte banden had met het zakenimperium van zijn vrouw. De Bank van Moskou was tevens de bank die de gemeente voor zijn transacties gebruikte. En aangezien in Moskou meer dan 80 procent van de Russische economie omgaat en de gemeente veel laat bouwen, kon de Bank een belangrijke speler worden in de Russische financiële wereld.

„De Bank van Moskou was eigendom van zowel de gemeente Moskou als Borodin”, zegt Vasili Solodkov, hoogleraar-directeur van het Bankinstituut van de vooraanstaande Hoge School voor Economie in Moskou. „Op het moment dat Loezjkov werd ontslagen, manifesteerde VTB zich als raider en eiste dat de aandelen van zowel de gemeente als van Borodin aan haar werden overgedragen. Interessant is dat er geen enkele veiling is gehouden om te bank conform de marktprijzen te verkopen.”

Volgens Solodkov hebben VTB en Joesoefov besloten de Bank van Moskou te kopen voor een niet nader genoemd bedrag. „Maar voor hetzelfde geld hebben ze er helemaal niets voor betaald – en dan is er zeker sprake van raiderstvo. Opvallend is ook dat Joesoefov ineens in de raad van bestuur van VTB werd opgenomen.”

En dan is er nóg iets vreemds aan de hand, zegt de bankspecialist. Voor de overname waren er op papier geen problemen bij de Bank van Moskou. „Het was een normaal bedrijf, dat volgens de boeken prima functioneerde. Hoe is het dan mogelijk dat een bank met een eigen vermogen van 2 miljard dollar ineens ‘slechte schulden’ kan hebben van meer dan 10 miljard dollar?”

VTB en Joesoefov verzochten toen de Centrale Bank om onder heel gunstige voorwaarden een lening aan de Bank van Moskou te geven. „Het gaat om 500 miljard roebel (17,9 miljard dollar) tegen een heel lage rente van 0,5 procent, terwijl de officiële inflatie meer dan 8 procent is. De Bank van Moskou moest dat geld gebruiken om zijn ‘slechte schulden’ terug te kunnen betalen. Maar als je je afvraagt wie er in dat geval het meest aan verdienen, luidt het antwoord: VTB en Joesoefov.”

Volgens Solodkov is nog altijd niet duidelijk wat er nu echt aan de hand is bij de Bank van Moskou. „Er zijn enkele contracten ondertekend, maar over het geld dat moet worden betaald is niets bekend. Sommige bronnen zeggen dat het nog altijd niet gebeurd is, wat betekent dat de VTB en Joesoefov niets voor de overname van de bank hebben betaald. De grote vraag blijft dus of ze de bank nu hebben gekocht of zich die illegaal hebben toegeëigend.”

Een van de andere mogelijkheden is volgens Solodkov dat de VTB en Joesoefov van begin af aan niets wilden betalen voor de overname. „In dat geval is het van begin af aan de bedoeling geweest om geld van de staat te krijgen om daarmee de eigen tekorten van de VTB te dekken. Als dat echt zo is, dan is de overname van de Bank van Moskou een façade voor iets heel anders.”

Als de overname volgens de regels was verlopen, dan had het Verzekeringsagentschap voor Depositorekeningen, dat depositorekeningen garandeert in geval van een bankfaillissement, de Bank van Moskou eerst moeten saneren om uiteindelijk het besluit te kunnen nemen het faillissement uit te spreken. Solodkov: „Alleen daarom al zouden nu de nieuwe eigenaars van de bank, de VTB en Joesoefov, moeten opstappen. Want wat er nu gebeurt zou in een democratisch land nooit kunnen.”