Oom Jiang is niet dood; vraag blijft of hij leeft

Chinese censoren maken overuren om geruchten over de dood van Jiang Zemin de kop in te drukken. Bij zijn huis contrasteert de stilte met de virtuele opwinding.

De gezondheid van wel of niet gepensioneerde Chinese topleiders is een staatsgeheim en dat geldt ook voor hun adressen. Maar iedereen in de voormalige Franse Concessie van Shanghai weet waar de in de Chinese geruchtenmolen dood gewaande oud-partijleider en ex-president Jiang Zemin (84) woont.

Buitenlandse nieuwkomers aan bijvoorbeeld de Xingguo-straat, krijgen al snel te horen dat zij in een van de beste, rustigste en zeker ook veiligste wijken van de stad zijn beland, omdat „oom Jiang” even verderop in de Yuqing-straat van zijn pensioen geniet. Zo kan het dus ook gaan met staatsgeheimen in China, waar zoals in het geval van Jiang’s te vroeg aangekondigde dood door de censuur zo nerveus over gedaan wordt.

Aan deze schone, stille straat met platanen is het hoofdkwartier van de Communistische Partij van China in Shanghai gevestigd. Hier woont de echte macht van China’s grootste stad. In een van de villa’s in het bijbehorende park met palmen en oleanders woont de man die de partij vanaf 1989 en het land vanaf 1993 tot 2003 leidde.

Halt houden voor de verschillende ingangen is verboden, net als parkeren in de straten rondom het complex met kantoren en satellietschotels. Wie dat schijnbaar achteloos toch doet om door de hekken te gluren en te kijken of er bloemstukken worden afgeleverd, krijgt een fikse uitbrander van de militaire wachten. Of uit het feit dat bij de hoofdingang het aantal wachten is verdubbeld van vier naar acht geconcludeerd kan worden dat Jiang Zemin „bij Marx is ingetrokken”, aldus een Chinese twitteraar, is twijfelachtig.

De stilte in Jiang’s woonbuurt contrasteert met de opwinding in de virtuele en de Aziatische tv-werelden. Toen maandag via Weibo, het Chinese twitternetwerk, het gerucht werd verspreid dat Jiang Zemin zou zijn overleden, kwam de Chinese censuur automatisch in actie en probeerde de speculaties de kop in te drukken. Tweets en blogs over Jiang werden geheel of gedeeltelijk geblokkeerd, zoekmachines bleven echter ongemoeid.

Het gevolg daarvan was dat eerst honderdduizenden en vervolgens „enkele miljoenen” (South China Morning Post) twitteraars (er zijn er 140 miljoen in China) zich mengden in wat zich ontwikkelde tot een kat en muisspel met de censuur. Nadat tv-zenders in Japan en Hongkong woensdagavond hadden gemeld dat Jiang was overleden was er voor de censuur geen houden meer aan. „Het gaat om het spel met de censuur, Jiang zelf interesseert mij niet”, antwoordde twitteraar Wudao vanochtend.

Dat Jiang zou zijn overleden, wordt categorisch ontkend door de officiële staatsmedia. Aangezien hij nauwelijks meer een politieke rol speelde en de samenstelling van het Politbureau ook na de pensionering van president Hu Jintao in 2012 geregeld lijkt te zijn, is er geen politieke reden waarom zijn dood verzwegen zou moeten worden, zeggen Chinese analisten, onder wie Willy Lam van Chinese Universiteit van Hongkong. Jiang Zemin, oud-burgemeester van Shanghai, had als leider van de „Shanghai-kliek” in de partij grote invloed, maar voor de komende jaren zijn liggen de posities in de top van de negentigjarige partij vast, aldus Lam. Hij verklaart de reactie van de censuur op het speculatieve getwitter met het argument dat de censoren simpelweg staande orders uitvoeren om staatsgeheimen te bewaken, kortom een pavlovreactie.

Dat neemt niet weg dat Jiang Zemin ontbrak op de negentigste verjaardag van de partij in de Grote Hal van het Volk en al geruime tijd niet in het openbaar is gezien. Mogelijk is hij wel ernstig ziek, maar dat is een staatsgeheim. Een echt geheim, zo blijkt, want zelfs de groenteboeren, de kappers en de illegale DVD-verkopers in Jiang’s buurt in Shanghai weten van niets.