Namaken van eigen orgaan dichterbij

Rotterdam. - Een orgaan kweken in het laboratorium, en dat vervolgens transplanteren in een patiënt. Het zou een prachtige oplossing zijn voor ziekten als diabetes waarbij de alvleesklier is uitgevallen. Onderzoekers van vooral het Hubrecht laboratorium en het Universitair Medisch Centrum in Utrecht hebben dat scenario een stapje dichterbij gebracht.

Ze ontdekten een eiwit (een groeifactor) dat cruciaal is voor de groei van orgaanweefsel. Het wetenschappelijke toptijdschrift Nature heeft het onderzoek in recordtempo gepubliceerd. Maandag stond het online.

Hoofdonderzoeker Hans Clevers verwacht dat de eerste toepassingen bij mensen niet langer dan een jaar of vijf op zich zullen laten wachten.

„Dit is een doorbraak in het stamcelonderzoek”, zegt hij. Stamcellen zijn voorlopers van alle lichaamscellen.

Het team van Clevers had eerder al een compleet stukje darm ‘gekweekt’ uit één darmstamcel. Voor dat opkweken zijn zogeheten groeifactoren nodig: eiwitten die ervoor zorgen dat delende celen zich specialiseren en gewenste functies krijgen.

Het vinden van de juiste groeifactoren om stamcellen zo te sturen dat ze een compleet orgaan vormen, is een van de moeilijkheden in het stamcelonderzoek. De groeifactor R-spondine waarover Clevers en zijn groep nu in Nature schrijven, stuurt allerlei verschillende typen stamcellen aan: niet alleen in de darm, maar ook in maag, lever en alvleesklier.

R-spondine grijpt aan op een receptor op de buitenkant van stamcellen. Een receptor is een eiwit dat een celproces in gang zet als het wordt gestimuleerd door een ander eiwit. Clevers en zijn collega’s ontdekten in eerder onderzoek dat alle stamcellen de receptor Lgr5 hebben. R-spondine is het eiwit dat deze receptor activeert, en het blijkt de sleutel tot de celdifferentiatie die nodig is voor orgaanvorming.

Met R-spondine hebben de onderzoekers stukjes darm gekweekt en in muizen getransplanteerd. „Het werkte verbazingwekkend goed”, zegt de Utrechtse hoogleraar. „En als het bij muizen werkt, dan werkt het ook bij mensen.”