Murdoch hackte de democratie. Uiteindelijk pikte het volk dat niet

Cartoon: Steve Bell, The Guardian

Als het niet zo tragisch was, zou het ironisch zijn. Zowel succes als ondergang heeft News of the World te danken aan journalistieke wandaden. Pas toen de gewone burger zelf slachtoffer werd van afluisterpraktijken, keerde hij zich van de krant af. Big Media was watching him.

Een cartoon van The Guardian, de krant die de brutale beroepsgenoot effectief controleerde, spreekt boekdelen. The paper that hacks our boys, luidt de spottende tekst. ‘Onze jongens’, precies daar gaat het om: nu de Britse lezer zelf potentieel doelwit blijkt, komt ze pas in opstand. Maar de krant bleef overeind na de eerdere onthulling dat vooraanstaande Britten - sterren, topambtenaren, politici en leden van het Koninklijk Huis - afgeluisterd werden. Zelfs toen bleek dat politiemensen omgekocht werden door journalisten, vond News of the World nog gretig aftrek.

De machtige consument was juist de boosdoener
De gevestigde orde durfde de schandaalkrant niet aan te pakken, omdat de krant de gunst van de lezer had. The Guardian kreeg de ogen van de schandaalconsumenten pas open toen ze schreef over de gehackte voicemail van een vermoord meisje. Dat het zover heeft moeten komen, zegt vooral iets over de macht van de consument. News of the World deed gewoon waarvoor het betaald werd: niet geremd door enig geweten nieuws vergaren.

Dat geweten, de lezer, had namelijk geen enkele schroom. Met een News of the World onder de arm durfde hij over straat. Goed geïnformeerd over onbenullige privébeslommeringen, haalde hij de neus op voor het professionele functioneren van publieke personen. Met een schandaalkrant ging hij de klassenverschillen te lijf. Maar wie criminelen financiert moet niet gek opkijken als het eigen ruitje een keer ingetikt wordt. Toch was de lezer opeens in rep en roer.

Het zoenoffer van Rupert Murdoch
News of the World wordt zondag opgeheven. Adverteerders kunnen hun spullen namelijk niet meer slijten in een krant die lezers de rug toe hebben gekeerd. Maar Rebekah Brooks - volgens The Guardian “de dochter die eigenaar Rupert Murdoch nooit heeft gehad” - stapt niet op als directeur van uitgeverij News International. Het ziet er zelfs naar uit dat News of the World als zondagseditie ondergebracht wordt bij een ander dagblad van News International: The Sun. Brooks is niet alleen uitgever, ze was ook hoofdredacteur van News of the World. “Als ze nog een schrijntje fatsoen had”, zei Labour-parlementariër Chris Bryant woensdag, “dan zou ze opstappen.” Als een minister in haar positie verkeerde, vervolgde Bryant, dan zou ze immers ook “zijn hoofd eisen”.

Wat dat betreft zijn de woorden van James Murdoch, ‘zoon van’ en bestuurslid van moederbedrijf News Corporation, veelzeggend: “News of the World ontleent haar bestaansrecht aan het ter verantwoording roepen van anderen, maar faalde daarin toen het over zichzelf ging.” James Murdoch blijft aan, terwijl hij schikkingen trof met slachtoffers. “Zwijggeld”, aldus The Guardian, want daarmee voorkwam hij dat bewijs in een openbare rechtszitting behandeld zou worden.

The New York Times beschouwt het opheffen van News of the World daarom als een zoenoffer. Het afstoten van dit bezoedelde merk voorkomt verdere schade aan het immens machtige News Corporation, dat tevens eigenaar van Fox News is. Murdoch staat namelijk op het punt de satellietzender BSkyB over te nemen. Een deal waarover de mededingingsautoriteit nog moet beslissen, maar in het Lagerhuis klonk al de roep om daar een stokje voor te steken.

Machtsstructuur wordt nu pas ontrafeld
Wat Murdoch zo machtig maakt, zal nu echt zichtbaar worden. Er komen twee onderzoeken: één naar de krant en één naar de politie die met de krant corrumpeerde. Journalisten zullen gearresteerd en verhoord worden. Vanochtend mocht Andy Coulson zich op het bureau melden: hij was net als Brooks hoofdredacteur en later woordvoerder van premier David Cameron, die op zijn beurt weer goed bevriend is met Rebekah Brooks en op goede voet staat met Rupert Murdoch.

In een filmpje op de website van The Guardian legt onderzoeksjournalist Nick Davies uit hoe News of the World alles en iedereen in haar greep hield. Het nieuws over de gehackte voicemail van het vermoorde meisje en het afluisteren van nabestaanden van soldaten, kwam pas deze week aan het licht. Maar dat de krant op deze manier nieuws vergaarde was al vanaf 2005 duidelijk. “De politie, de Press Complaint Commission (PCC), andere media en sommige politici durfden er hun vingers niet aan te branden”, zegt Davies. “Hun houding was: luister, laten we geen problemen veroorzaken, de krant zal ons terugpakken.” Het gevolg was dat de politie veel slachtoffers van afluisterpraktijken niet inlichtte en zich om liet kopen, dat de PCC oordeelde dat er geen sprake was van een ‘cultuur van overtredingen’ en dat politici niet aandrongen op betere handhaving van privacywetten of het uitdijende imperium een halt toeriepen. “Zij plaatsten Murdochs krant boven de wet.”

Een samenspannende kliek
Dat ook journalisten van andere kranten massaal de privacywetten schenden, was al in mei 2006 bekend. Een overheidscommissie meldde in het rapport What price privacy now? duizenden overtredingen. 1.218 door The Daily Mail en The Mail on Sunday, 802 door The People en 681 door The Daily Mirror. Zelfs van patiëntengegevens konden de journalisten niet afblijven, ontdekte de National Health Service eerder dit jaar.

Het schandaal rondom News of the World heeft daarom in essentie meer met de machtsvraag te maken dan met de reeds bekende journalistieke mores. “Het is een verhaal over degenen die de macht hebben”, zegt Nick Davies. “Over de machtigste nieuwsorganisatie van de wereld. Over het machtigste politiekorps in dit land. Over de machtigste politieke partij in dit land. Over de PCC, die faalde in zelfregulering van de pers. Het is een verhaal over hoe deze machtige partijen allemaal met elkaar samenspannen. Over hoe ze elkaars leven gemakkelijker maakten en aannamen dat de wet niet voor hen gold. En dat het oké is om tegen het publiek te liegen. Het is deze arrogantie die mij zo kwaad maakt.”

De politie heeft nu de leiding
De politiek, één van de drie echte machten, doet ondertussen aan zelfreflectie. “Wij hebben te lang samengespannen met de media”, bekende parlementslid Chris Bryants. “We rekenden op hen, we zochten hun gunst. De media lieten ons politiek overleven, maar konden ons net zo goed breken. En daardoor hadden we soms niet de moed om in opstand te komen tegen verkeerde praktijken.” De Murdochs hebben de controle verloren, concludeert Guardian-journalist Davies. “De politie heeft nu de leiding, niet zij.”

Ondertussen stappen de nieuwsconsumenten over naar andere kranten, die ook niet brandschoon zijn. In ieder geval zijn lezers nu bekend met ‘Big Media’. Een enkeling heeft al een nieuwe tekst voor zijn voicemail bedacht: “Ik ben momenteel niet bereikbaar, maar als je een bericht achterlaat, belt de krant je zo spoedig mogelijk terug.”

Eerder in deze serie:
Britse schandaalpers haalt gelijk over rug Dominique Strauss-Kahn