'Het volk heeft er recht op dit alles te weten'

De Britse tabloidkranten beconcurreren elkaar op leven en dood met sensatie, seks en bizar nieuws, met de ‘publieke taak’ als alibi voor het schenden van privacy in ruil voor een scoop.

Britain's Prince William smiles as he attends a session of Youth Parliament at the Legislative Assembly in Yellowknife, Canada July 5, 2011. Photograph taken on July 5, 2011. REUTERS/Chris Jackson/Pool (BRITAIN - Tags: ROYALS SOCIETY ENTERTAINMENT POLITICS) RETUERS

A bit of fun en ook, in een fameuze reclame voor News of the World, het hele leven in één krant! (All human life is there!). Welkom in de waanzinnige wereld van de Britse tabloids, van ‘Elvis leeft en is gezien op de maan’ tot ‘Fergie Sells Andy’ (Sarah Ferguson zet haar ex, prins Andrew, in de etalage) en ‘Minister sliep met vrouw en dochters van rechter’. Sensationeel, bizar, slim gemaakt, plat en vaak zo nieuwswaardig dat de kwaliteitskranten noodgedwongen de onthullingen van de red tops volgen – zij het, zoals één columnist deze week schreef, „met een wasknijper op de neus”.

Het getrouwde Lagerhuislid Mark Oaten die betaalde voor seks met jonge jongens; prins Harry in zijn nazi-uniform, de in een fascistisch nest geboren Max Mosley en zijn geheime ranselsessies met Duitssprekende prostituees (‘Eins! Zwei! Drei!’); de jongste schoondochter van koningin Elizabeth die tegen de fameuze verslaggever annex namaaksjeik van News of the World pochte over „ons soort mensen” – allemaal ‘a bit of fun’, verpakt in de morele rechtvaardiging dat „het establishment niet de kans moet krijgen weg te komen met dingen die het volk dient te weten”.

Van privémoraal naar publieke rol loopt in de ogen van het Britse publiek één rechte lijn. Toen de Daily Mirror, middels een verslaggever die zich als lakei verhuurde, fotografisch gedocumenteerd wist te melden dat koningin Elizabeth haar ontbijt nuttigt uit een Tupperware-bakje (met cornflakes), naast een oud transistorradiootje, was er wel verontwaardiging over de veiligheidsimplicaties van deze stunt, maar het bevestigde óók de reputatie van een koningin die thuis burgerlijk-braaf is. Die wetenschap dient het openbaar belang, zo is de redenering.

De 2,65 miljoen lezers die vanaf komende zondag de News of the World moeten missen, maar ook de vele miljoenen die The Sun, de Mail, de Mirror en de Express raadplegen, denken mogelijk liever niet na over de manier waarop hun nieuws wordt gegaard. Sinds Rupert Murdoch in 1969 The Sun en News of the World kocht, er tabloidkranten van maakte en in The Sun de blote borsten van de dagelijkse Page Three-girl introduceerde („Wij houden van mooie meisjes, net als onze lezers”), is de toch al moordende concurrentie tussen de tabloids nog groter geworden.

Dat leidde tot een cultuur waarin kranten begonnen te betalen voor tipgevers, van lakeien tot portiers, van taxichauffeurs tot politiemensen. Benjamin Pell – Benji, the binman – verdiende in de jaren negentig goud geld door in de vuilnisbakken van beroemdheden te snuffelen en hun geheimen te verkopen. Sunday Mirror-journalist Wensley Clarkson vertelt in zijn boek Dog Eat Dog hoe de krant de primeur van Charles’ en Diana’s eerste nacht samen – in Cornwall, in de op een zijspoor gerangeerde koninklijke trein – te danken had aan een tip van een spoorwegman, die de volgende dag de koninklijke uitwerpselen tussen de rails had moeten opruimen.

Wie toegang had tot de aanstaande moeder van een achtling, de jeugdige maîtresse van een eerbiedwaardige politicus, de getuige van een schandaal, betaalde die dik en – om te voorkomen dat het nieuwsobject zou bezwijken voor hogere biedingen van de concurrentie – bracht die in het holst van de nacht over naar een geheim adres. Soms was dat een hotelkamer met de gordijnen dicht, soms het appartement van de directeur van de krant in Londen. Clarkson zelf trok ooit de sleutel uit het contact van de auto van een concurrent en gooide die weg. Inmiddels lijken dergelijke praktijken onschuldig.

In 2010 kreeg acteur Hugh Grant, slachtoffer van menige tabloid-sting, ergens op het platteland pech met zijn auto. Door een ongelofelijk toeval kreeg hij een lift van een voormalige News of the World-verslaggever, Paul McMullan, tegenwoordig pub-uitbater in Dover. Grant ging later naar de pub, nam opnameapparatuur verstopt in een pen mee en ondervroeg McMullan. De New Statesman publiceerde het gesprek.

McMullan: „Toen er net mobieltjes waren, hadden we allemaal analoge mobiele telefoons en dat was geweldig. Je weet wel, je zat alleen maar in de buurt van Buckingham Palace met een scanner van 59 pond en je kon alles wat prins Charles zei horen. (...) Politici sneuvelden toen bij bosjes omdat het zo gemakkelijk was om materiaal van ze te krijgen.”

En over de vraag waarom het politieonderzoek naar afluisteren geen resultaten heeft gehad, zegt McMullan: „Twintig procent van ‘The Met’ [Metropolitan Police] heeft geld gekregen van tabloidjournalisten. Dus waarom zouden ze dat wespennest willen ontmantelen? (...) Scannen was niet strafbaar. Je zegt wat je denkt in de ether. Waarom zou iemand daar geen antenne in mogen steken en meeluisteren?”

Grant, deze week vaste gast op radio en tv, volgt sindsdien het voorbeeld van voetballer John Terry en controleert regelmatig zijn auto op afluisterapparatuur.

Max Clifford, pr-adviseur voor ‘the stars’, werd miljonair door het plaatsen én tegenhouden van verhalen in de tabloids. Hij zegt dat het establishment wel voor zichzelf kan zorgen als zijn privacy wordt geschonden, door naar de rechter te lopen en te klagen over laster. Voor ‘de gewone man’ is er alleen de toevlucht tot de Press Complaints Commission, maar volgens hem hebben de kranteneigenaren die in hun zak.

Zeker is dat de veronderstelde macht van de tabloidpers, vooral het Murdoch-segment, voor het moment is ontkracht. Het merk Murdoch is besmet en blijft dat zolang ex-News of the World hoofdredacteur Rebekah Brooks in dienst van het moederbedrijf blijft, alleen omdat Murdoch haar van alle smetten vrij heeft verklaard. Een blinde vlek die voor alle Britse media geldt. Die hebben zichzelf altijd als onfeilbaar beschouwd en vinden het terecht dat zj de ‘vierde macht’ vormen Zoals journalist Andrew Marr opmerkte: „Wij zien onszelf als de scheidsrechters van het moderne leven en de neiging om onszelf af te fluiten is niet sterk ontwikkeld.”