Explosieve erfenis van Murdoch

De betovering van de Britse politiek door Rupert Murdoch is eindelijk verbroken maar machteloos is de mediamagnaat zeker niet. Fleet Street wacht grote veranderingen.

Als een olievlek verspreidde de totale verbazing over het opheffen van News of the World (NotW) zich gisteren over Londen. Het begon bij de tabloid zelf, waar om half vijf Rebekah Brooks, oud-hoofdredacteur en nu uitgever van de krant, een verklaring van haar baas James Murdoch voorlas. Begeleid door twee bewakers vertrok ze, de redactie in verwarring achterlatend.

Tegelijkertijd bereikte de verklaring van Murdoch de redacties van The Sun, The Times en The Sunday Times, die ook door het concern van Murdoch, News International, worden uitgegeven. Er werd gevloekt, ook door nette Times-journalisten. Buiten op de rookplek bij de redacties werden familieleden gebeld en er werd gehuild. De eindredactie van The Sun liep uit boosheid weg, was de eerste verklaring. Later bleek dat ze hun collega’s van NotW op een pint trakteerden.

Via twitter, e-mail en telefoontjes kwam het nieuws aan bij andere media. Ook daar verbazing, en medeleven met 200 collega’s die hun baan kwijtraken. Toen de tv-zenders hun uitzendingen onderbraken, viel het uiteindelijk ook in de City stil.

Want dit harde en rigoureuze besluit van vader en zoon Murdoch had niemand verwacht. Niet alleen is NotW een winstgevende, succesvolle krant die op zondag nog altijd door 2,66 miljoen mensen wordt gekocht, maar het was in 1969 ook de eerste aankoop van vader Rupert Murdoch in het Verenigd Koninkrijk.

De situatie rond NotW was onhoudbaar geworden nadat bleek dat niet alleen bekende Britten in opdracht van de krant waren afgeluisterd, maar ook slachtoffers van misdrijven en nabestaanden van in Irak en Afghanistan gedode militairen. De krant die sinds 1843 zegt op te komen voor „de zaken die het grote Britse publiek” aangaan, was het morele contact met zijn lezers kwijt.

Dat besefte ook James Murdoch, zoon van mediamagnaat Rupert en de baas van de Britse activiteiten van News Corp. „De goede dingen die NotW doet zijn bezoedeld door verkeerd gedrag. Als de recente aantijgingen kloppen, dan was het inhumaan en is daarvoor in ons bedrijf geen plek. De NotW houdt anderen ter verantwoording. Maar het faalde toen het over zichzelf ging.” Zondag verschijnt de laatste editie.

Ook buiten dat onmiddellijke gevolg zal het Verenigd Koninkrijk door dit schandaal veranderen. De betovering van de politiek door Rupert Murdoch en zijn kranten is voorgoed verbroken. Eindelijk durfden politici zich te keren tegen de macht van News International, met oppositieleider Ed Miliband voorop. Dat ook Labour-parlementariërs zich graag lieten fêteren door de Murdochs en actief hun steun zochten in verkiezingscampagnes, daar denkt men in Westminster nu even niet aan.

Wel wijst de oppositie op de banden tussen premier David Cameron en News International. Niet alleen nam hij oud-hoofdreacteur Andy Coulson aan als persvoorlichter nadat de geruchten over medeplichtigheid aan het afluisterschandaal al waren opgedoken. Coulson is ook goed bevriend met Rebekah Brooks en Ruperts dochter Elisabeth. Interessant is daarom dat Cameron vanochtend zei dat als het aan hem had gelegen hij wel was ingegaan op Brooks ontslagverzoek, daarmee suggererend dat Murdoch dit tegenhoudt.

Cameron bleek ook – al was het langzaam – de volkswoede aan te voelen. Hij is na een eerste aarzeling voorstander geworden van een groot onderzoek onder leiding van een rechter, waardoor getuigen onder ede moeten worden gehoord. Eerder wees Downing Street deze suggestie van de Liberaal-Democratische coalitiepartner nog van de hand.

De mondigheid van de Britse politiek moet echter niet worden gezien als een teken dat de Murdochs machteloos zijn. Nog steeds heeft News International drie grote Britse kranten in handen – en geruchten dat The Sun na gepaste tijd een zondagseditie zal krijgen, zwollen gisteren aan nadat bleek dat de domeinnaam The Sun on Sunday enkele dagen geleden was geregistreerd.

De overname van tv-zender BSkyB door News Corp is ook niet officieel afgeblazen. De ironie is dat vandaag de minister van Cultuur bekend had zullen maken dat News Corp ook de overige 61 procent van de aandelen in handen zou kunnen krijgen. Maar het verwerken van honderdduizenden klachten die deze week over de voorgenomen overname binnenkwamen, zal nog enige tijd duren.

De media wacht wel een grote verandering. Regulering is vrijwel niet meer te voorkomen, zeker nu is gebleken dat de zelfregulerende Press Complaints Commission deze zaak volledig verkeerd heeft ingeschat. De „tandenloze poedel” (Miliband, vandaag) werd door premier Cameron enkele uren later afgeschaft. „Ik geloof dat we een nieuw systeem nodig hebben”, zei hij met enige ironie.

Bovendien loopt het politieonderzoek naar het afluisteren nog. Niemand in Fleet Street gelooft dat alleen NotW opdracht zou hebben gegeven tot het hacken. Brooks, die zegt niets te weten van het afluisteren, was ook ooit hoofdredacteur van tabloid The Sun. Veelzeggend was ook dat concurrerende tabloids voor deze week zich nauwelijks druk maakten over het afluisteren. Parlementslid John Whittington, voorzitter van de mediacommissie in het Lagerhuis zei: „Op dezelfde wijze als we nu weten dat dit niet het werk was van één losgeslagen reporter, vermoed ik dat dit ook niet een losgeslagen krant was.”

En dan moet er nog een onderzoek worden gehouden naar waarom Scotland Yard in 2005 zijn eerste onderzoek zo snel afrondde, alsook een onderzoek naar de politiefunctionarissen die zich lieten omkopen. NotW mag dan zondag voor het laatst verschijnen, de Britten zullen nog lang de gevolgen merken van de werkwijze van de krant.