Björk na drie jaar terug met 'natuur-techniek' muziek

BjörkGehoord: 7/7 Manchester International Festival, Manchester. Herhaling: aldaar t/m 16/7.Info: mif.co.uk ****

Met een wervelende combinatie van natuur, techniek en muziek presenteert het IJslandse idool Björk dezer dagen haar nieuwste onderneming, Biophilia, op het Manchester International Festival. Het is haar meest ambitieuze show tot nog toe.

Vanuit de hele wereld zijn fans toegestroomd om het eerste concert van Björk sinds drie jaar mee te maken. Dit is niet alleen een concert, het is ook de kennismaking met Björks nieuwe, in september te verschijnen cd Biophilia – die de geschiedenis zal ingaan als de eerste cd waarbij ieder liedje vergezeld wordt door een aparte ‘app’.

In de voor Björks begrippen kleine zaal in Manchester staat het publiek opgesteld om het podium. Na een korte introductie, ingesproken door haar jeugdheld David Attenborough („Welcome to the world of Biophilia, about the love of nature in all its manifestations”), speelt Björk het complete nieuwe, bij het publiek nog onbekende repertoire, aangevuld met een aantal oudere hits, als ‘Isobel’ en ‘Hidden Place’.

Ieder nieuw liedje is vernoemd naar een natuurverschijnsel. Zo wordt ‘Hollow’ door Attenborough aangekondigd als „Hollow, DNA, rhythm”. Op de projectieschermen boven het toneel, die beelden uit de apps tonen, zien we kronkelende DNA-strengen; het liedje heeft een mars-achtig ritme.

Dit concept van ‘natuur-techniek-muziek’ klinkt zwaarwichtig maar krijgt een toegankelijke uitvoering. Op het podium wordt Björk, met grote oranje pruik als een roestige halo, in een jurk met stekelige schouders, omringd door een koor van vierentwintig IJslandse schoonheden.

In wisselende formaties waaieren ze uit over het ronde podium, terwijl de jonge vrouwen Björks stem omwikkelen met hoge glazige klanken. Björk zingt met overgave, nu eens moeiteloos helder, dan benard, alsof haar stem half is uitgegomd.

De nieuwe composities, als ‘Chrystalline’ en ‘Virus’, klinken mysterieus, en zijn meer dan haar eerdere werk gebaseerd op (koor)zang in combinatie met elektronische gamelan-achtige geluiden.

Maar Björk kan haar dance-genen niet verloochenen; op ieder tegendraads couplet volgt een verleidelijk wiegend refrein. Waarbij ze op haar hoge suède sleehakklompjes danst als een bokser.

Haar liefde voor de natuur, geïllustreerd op de schermen boven het toneel en terugkerend in de stijl en vorm van de muziek, is de leidraad.

In de voorzichtige drumpartijen, die klinken als regendroppels op gebladerte, en in de woorden van Björk, die met grootogige verbazing in het liedje ‘Tectonic Plates’ uitroept: „As fast as your fingernails grow, the continents move.”