Vrouwen dansen, mannen kijken alleen maar

Waarom zou je naar Vilnius in Litouwen gaan?

Omdat het goedkoop is – én vanwege het KGB-museum, waar vroeger in de kelders werd gemarteld en gemoord.

Voor we de kans hebben om op het vliegveld van Vilnius een taxi te zoeken, komt het busje met vrienden van Vaiva Dumciute al aangescheurd. „Stap in, wij brengen jullie wel naar je hostel”, zegt ze.

Een paar uur eerder hebben we Vaiva op Eindhoven Airport, in de ellenlange wachtrijen van Wizz Air, leren kennen als een fanatieke couchsurfer. Tijdens een korte vakantie heeft ze net een week op Nederlandse banken geslapen. In Vilnius is ze de eerste die ons, drie Hollandse dertigers, kennis laat maken met de Litouwse gastvrijheid. Als toerist op Schiphol zal het je niet snel overkomen dat een stel joviale Nederlanders je even afzet voor je hotel in hartje Amsterdam. De Litouwers staan dan ook bekend als de Italianen van de Baltische landen. Ze zouden wat minder stug zijn dan de Esten en Letten.

In het busje blijkt Vaiva, zelf rond de veertig, bevriend te zijn met twintigers uit Australië, Zweden en Duitsland. De Australische jongen achter het stuur werkt in Litouwen en rijdt ons binnen een kwartier naar ons hostel. Voor we de deur weer dichtschuiven, worden we nog snel even uitgenodigd voor een couchsurfers-picknick op zondag.

Maar ons hostel Florens blijkt twee vestigingen te hebben. We staan nu in de wat ongure stationsbuurt, waar een overnachting 8 euro per persoon kost. Wij kiezen voor luxe en zijn daarom op zoek naar hostel Florens waar slapen 17 euro kost. Na een verwarrende rit, met een moeilijk communicerende taxichauffeur, komen we bij een prima hostel aan, op loopafstand van het centrum.

Die Litouwse gastvrijheid geldt trouwens niet overal. Na de risotto bij Italiaans restaurant Divino, aan het stadhuisplein, blijkt een dessert er niet meer in te zitten, vertelt de serveerster. Het is tenslotte al half tien, de keuken gaat dicht. Gelukkig is er volgens de handige reisgids Vilnius in your pocket ’s avonds genoeg te doen in de stad, al zijn de bars en clubs niet allemaal even trendy. Aan de bar in club Pabo Latino, waar niet alleen latin wordt gedraaid, staan al diverse Litouwse mannen van middelbare leeftijd eenzaam in hun glas te staren. In groepjes paraderen er tegelijkertijd steeds meer hooggehakte jongedames naar binnen.

Naarmate de avond vordert, blijkt dat vooral de vrouwen het Italiaanse temperament voor hun rekening nemen dat de Litouwers soms wordt toegedicht. Zij dansen, de mannen kijken. Op wat westerse toeristen na dan, die zich eveneens laten gelden op de dansvloer. Aan de rand daarvan blijkt wederom dat couchsurfing populair is in Litouwen. Goda Skare vertelt dat ze na haar universitaire studie al couchsurfend maanden door Azië reisde. „Zelfs door Iran. Prachtig land en hele aardige mensen.” Voor inwoners van een land waar het gemiddelde maandsalaris nog altijd maar zo’n 600 euro bedraagt lijkt couchsurfing de ideale manier om de wereld te ontdekken.

Vilnius voelt als een knusse provinciehoofdstad. Het leven gaat hier een paar versnellingen langzamer dan in Nederland. Alle bezienswaardigheden in het historische centrum zijn te voet te bezoeken. Groepjes bejaarden trekken er van de ene katholieke bezienswaardigheid naar de andere. Afgemeten aan de drukte moet de Poort van de Zonsopgang in de Aušros Vartai-straat een absoluut hoogtepunt zijn. Gelovigen drommen er permanent samen en slaan kruisjes voor de kapel met een afbeelding van de Maagd Maria.

En ook als je van kerken houdt, ga je naar Vilnius. In de kronkelige straatjes, aan de pleinen, rondom de centrale Gediminas-Boulevard (vernoemd naar de grondlegger van de stad) vind je er tientallen.

Het Kathedraalplein, met de neoklassieke kathedraal van Vilnius en het bronzen standbeeld van groothertog Gediminas, behoren tot de klassieke bezienswaardigheden van de stad. Vooral de barokke kapel met zijn weelderige interieur van marmer is de moeite waard. Op de heuvel achter het plein staat het restant van het kasteel van Gediminas. Van daaruit heb je een mooi uitzicht over de stad.

Een hele andere geschiedenis wordt weerspiegeld in het Museum voor Genocideslachtoffers, beter bekend als het KGB-museum. In het voormalige gebouw van de Russische geheime dienst wordt op aangrijpende wijze herinnerd aan de zwarte periode van de Russische bezetting. Na de Tweede Wereldoorlog werden honderdduizenden Litouwers naar Siberië gedeporteerd, de meesten kwamen nooit terug. In de kelders van het museum werd gemarteld en gemoord. Het interieur staat er nog precies zo bij als toen de KGB-agenten er tekeer gingen.

Om het gemoed weer een beetje op te krikken kun je traditioneel Litouws eten bij restaurant Lokys, vlakbij de universiteit. Bereid je voor op veel aardappelen en veel vlees. En vergeet de lokale roze bietensoep niet, die wordt geserveerd met, jawel, een aardappel. Je kunt natuurlijk ook gewoon hamburgers gaan eten bij Zoe’s Bar tegenover de kathedraal, of uitmuntend Italiaans aan de overkant, bij Da Antonio.

Op zondag slaan we de couchsurferspicknick over, omdat Diana Mecanecaite, die we op vrijdag bij Pabo Latino hebben leren kennen, zo aardig is om ons naar Trakai te rijden. We kunnen niet beoordelen of deze gastvrijheid alleen westerse, enigszins jonge mannen ten deel valt, aardig is het in ieder geval wel. Het vijftiende-eeuwse eilandkasteel in Trakai, waar de zoon van Gediminas ooit woonde, is een van de grootste toeristische trekpleisters van het land. De bossen en meren rond het dorp zijn prachtig, maar het kasteel zelf is niet heel bijzonder.

Op het KGB-museum na geldt dit voor meer bezienswaardigheden in Litouwen. Vilnius is aangenaam, maar vooral om te ontspannen en hier en daar in contact te komen met het recente communistische verleden. De grauwe buitenwijken zijn daar ook prima plekken voor, al zul je snel weer terugverlangen naar het opgeknapte centrum.

Wat wel weer heel leuk is: ten noorden van Vilnius bevindt zich het geografische middelpunt van Europa. Deze claim doen meer plaatsen in Europa, onder andere in de Oekraïne en in Slowakije. Maar volgens het Franse Geografische Instituut ligt het Europese middelpunt toch echt bij het dorp Bernotai, op 25 kilometer van Vilnius. Dat heuglijke feit wordt gevierd met tientallen vlaggen van Europese landen én een markeringssteen waarop je je in het absolute midden van het oude continent kan wanen.

Eerste deel in een serie reisreportages, waarvoor verslaggevers van nrc.next naar Europese steden reizen die vanuit Nederland goedkoop bereikbaar zijn.