Sergei Krikalev: een Rus

krikalev

Wie: Sergei Krikalev

Waarom: De eerste kosmonaut in een ruimteveer

Wanneer: 3 februari 1994, STS 60, Discovery

Andere vluchten: Soyuz TM-7, 1988; Soyuz TM-12, 1991; STS-88 Endeavour, 1998; ISS Expedition 1, 2000; ISS Expedition 11, 2005

Kosmonauten wonen in Sterrenstad bij Moskou en hebben niks te maken met Amerikaanse ruimteveren. Zo was het tot begin jaren negentig. Maar toen, na de perestrojka, de glasnost en het instorten van het communisme, gingen Russen en Amerikanen samenwerken in een nieuw ruimtevaartprogramma rond het (in 2000 opgeheven) Russische ruimtestation MIR en de internationale opvolger daarvan, het ruimtestation ISS. Meteen in 1992 vroegen NASA-medewerkers welke kosmonauten met de Amerikaanse ruimteveren zouden meereizen. En de Russen waren daardoor zo overdonderd, schreef ruimtevaartexpert Robbert Zimmerman in Leaving Earth, dat ze lukraak de twee bekendste Russische kosmonauten noemden: Vladimir Titov en Sergei Krikalev (1958).

In Rusland was Krikalev toen al lang een held. „Een atleet met de trekken van Tom Cruise”, zo meldt een fansite. Al sinds hij op de middelbare school in zijn geboortestad Leningrad over kosmonauten hoorde, wist Krikalev dat hij naar de ruimte wilde. En hij deed alles om zijn kansen daarop te vergroten. Hij werd een van de beste wedstrijdzwemmers van zijn school. Na zijn studie werktuigbouwkunde bemachtigde hij een baan bij de ‘springplank voor kosmonauten’: het ruimtevaartbureau Energia. En hij ging vliegen. Niet zo snel mogelijk, maar zo gecontroleerd mogelijk: de beheerste en doelgerichte Krikalev werd met zijn team in 1986 kampioen kunstvliegen van de Sovjet-Unie.

Maar het lot bezorgde Krikalev zijn grootste roem: samen met Anatoli Artsebarski cirkelde hij in 1991 in het ruimtestation MIR om de aarde, toen beneden een staatsgreep werd gepleegd, die mislukte. Boris Jeltsin kwam aan de macht, Gorbatsjov raakte op het tweede plan en de Sovjet-Unie viel uit elkaar. Het ruimtevaartbureau Energia raakte intussen zozeer in financiële en administratieve problemen dat het maar één astronaut tijdig naar aarde kon terughalen. Wilde Krikalev, de bedachtzame atleet, dan een paar maanden langer blijven? Zo keerde Krikalev pas na een recordverblijf van 311 dagen, 20 uur en 1 minuut terug – in Rusland, met zijn Sovjetpaspoort nog in zijn ruimtepak. Het leverde hem de bijnaam ‘laatste burger van de Sovjet-Unie’ op.

Een paar maanden later trainde Krikalev dus met de astronauten in de VS. En hoewel hij ooit opmerkte dat „landsgrenzen vanuit de ruimte niet langer zichtbaar zijn”, signaleerde hij nu toch vele cultuurverschillen. Dat je geen antwoord moet geven op de vraag How are you? bijvoorbeeld. En dat astronauten ondanks de informele sfeer een strak programma hadden – en veel minder vrijheid dan kosmonauten in Rusland.

In 1998 maakte Krikalev een tweede vlucht met zijn Amerikaanse collega’s. De Endeavour koppelde toen aan het eerste onderdeel van het ISS, het in Rusland gebouwde en net gelanceerde module Zarya (zonsopgang). Vlak daarna betrad Krikalev met astronaut Robert Cabana als eerste mens het ruimtestation – waarover hij later trouwens zei dat het een „project zonder heldere focus” was.

Tegenwoordig is hij vicepresident van het Russische ruimtevaartbureau Energia. Het langste verblijf (in totaal) in de ruimte staat nog steeds op zijn naam: 803 dagen, 9 uur en 39 minuten.