Leuk zaakje, dat Europa. Maar wel wat kwetsbaar

‘Mooie tent heb je hier,’ zegt de kerel aan de toonbank, terwijl hij achteloos zijn vingernagels inspecteert. ‘Zou zonde zijn als hij werd afgewaardeerd, niet?’

Luigi Moody is zojuist binnengewandeld als of de zaak al van hem is, geflankeerd door Beppe ‘de dwerg’ Fitch. De onberekenbare tweeling Standard en Poor rookt in de deuropening een sigaret, en verspert de enige vluchtweg. Hun ogen spreken boekdelen: één foute beweging. Wat te doen? Beschermgeld betalen? Dat geeft even respijt, maar dan komen ze terug voor meer. Weigeren? Dan halen ze hun gekrijtstreepte vriendjes er bij en slaan ze je zaak, je levenswerk, kort en klein. Met jou er bij.

Zo afgeperst moeten Europese beleidsmakers zich op dit moment voelen. Maandag zei kredietbeoordelaar Standard & Poor’s dat een vrijwillige regeling waarbij banken een deel van hun leningen aan Griekenland verlengen, zou neerkomen op een kortstondig moment waarop Griekenland in gebreke zou blijven: een zogenoemde ‘rating event’. Dat zou moeten leiden tot een noodlottige afwaardering van die leningen met alle gevolgen van dien. Dinsdag waardeerde Moody’s Portugal opnieuw af en stelde dat het land een tweede hulppakket van de eurolanden nodig zou hebben. Beide acties frustreerden Europa’s precaire poging om de euro te redden, en leidden tot grote ergernis. De Duitse minister van Financiën Schaüble laakte wat hij noemde het ‘oligopolie‘ van de kredietbeoordelaars.

En een oligopolie is het. Er is nog wat klein grut, maar de Grote Drie maken de dienst uit. En ze zijn alledrie Amerikaans. Rule based, dus: eerder handelend naar de letter dan naar de geest. Een Europese kredietbeoordelaar, handelend in de continentale traditie die meer principle based is, zou waarschijnlijk over een dag van gecontroleerd, gepland en technisch faillissement heenstappen. Maar zo staan de zaken er nu niet voor.

Intussen moet Europa het doen met de Grote Drie, en de macht die hen door de jaren heen gegeven is. Ja, gegeven. om maar wat te noemen: de Baselse bankregels kennen kredietbeoordelaars een cruciale rol toe en de Europese Centrale Bank beoordeelt zijn onderpand volgens de regels van de Drie. Al sputterde Frankfurt maandag dat het ook de rating van het kleine Canadese DBRS zou gebruiken, als dat als enige positief bleef.

Onfeilbaar zijn de Drie zeker niet. IJsland staat volgens hen nog steeds te boek als wanbetaler, maar bracht gisteren voor het eerst toch een staatslening uit van een miljard euro die door beleggers doodleuk tweemaal werd overtekend. En iedereen herinnert zich nog het dubieuze gedrag van de Drie in de aanloop naar de kredietcrisis, waar zij zich op zijn best verkeken op de kredietwaardigheid van al die exotische derivaten die later rommel bleken te zijn.

Nu hebben de kredietbeoordelaars de Europese crisis natuurlijk niet veroorzaakt. Die heeft het continent geheel en al aan zichzelf te danken. Maar de spiraal van afwaarderingen, hogere rentes en afwaarderingen zit een oplossing nu wel in de weg. Wie een stap terug doet, moet erkennen dat het eigenlijk best vreemd is dat drie Amerikaanse private ondernemingen in deze positie zijn gebracht. Europa was in de mythologie een prachtig meisje. Het zou, in de woorden van Luigi Moody, toch zonde zijn als daar iets naars mee zou gebeuren, niet? Vraag het Zeus.

Maarten Schinkel